Geobsedeerd door de ordening

De van oorsprong Oostduitse fotograaf Andreas Gursky lijkt geobsedeerd door die merkwaardige drang van de mens om te ordenen of zich te laten ordenen....

Op de vier levensgrote fotowerken bij galerie Lumen Travo gaat Gursky nog even door op das Ordnungsprinzip. Op een bijna onthutsende manier documenteert hij de wetten waaraan de mens zichzelf ondergeschikt maakt in deze maatschappij. Die wetten heten architectuur en werk. Nauwkeuriger gezegd: eerst is er het werk, waaraan architectuur wordt gekoppeld en tenslotte is er de mens. Je zou van de subtiele boodschap van Gursky prompt weer socialist worden.

Waar laat de mens zich op dit moment het sterkst ringeloren door het economisch dictaat? Juist, Zuidoost-Azië en om precies te zijn Hongkong. Twee beelden geeft Gursky ons van Hongkong, een van de Hongkong & Shanghai Bank bij avond en een tweeluik van de beursvloer elders in de stad. De bank is als architectonisch lustobject altijd 'mensenvrij' gefotografeerd. Gursky cijfert dat gebouw van Forster nu eens weg en laat zien hoe hier laag na laag een eigentijdse toren van Babel is ontstaan. Per verdieping wisselt het licht, per verdieping ook wordt een sfeer van anonimiteit en inwisselbaarheid opgeroepen. De mens gereduceerd tot een legkip. Die indruk wordt versterkt doordat Gursky de lens ook richt op een verlicht venster van een belendende flat waar iemand een huiselijk karweitje staat te doen. Het zijn de harde contrasten in het volgepakte Hongkong.

Krachtiger nog dan dit avondlijk portret van de bank is het tweeluik waarop beurslieden in een ijzeren kordon van computer, fax en telex gevangen worden houden. Gursky heeft de scherpte-diepte-instelling genegeerd zodat het beurspersoneel van de voor- tot de achtergrond even scherp is vastgelegd. Over dit tafereel hangt dan een Oostduitse vale kleur waarin alleen de rode jasjes (met rugnummers!) oplichten. Nu kennen we uit journaalbeelden wel de scènes van zenuwlijders aan drie telefoons tegelijk, maar Gursky voegt daar een aspect aan toe: van werknemers die in de stilte voor de storm pauzeren, ondertussen de krant lezen of even wegdutten. Ze hebben hun identiteit afgelegd. Aan de koppen van de bureaus hangen de jasjes, vesten, op de vensterbank staan de damestasjes en een enkel toetsenbord is opgevrolijkt met beertjes of speelgoedauto's.

In dit kantoorlandschap waar de mens op de laatste plaats komt (ook nog na de computer) bevinden zich een, nee twee afwijkingen. Een kaalhoofdige meneer, als enige niet gekleed in een rood hes, lijkt als enige ook de fotograaf in de peiling te hebben, trekt zo'n blik van 'ik ben hier ook maar geparkeerd'. Markanter is nog het driekhoekige middenveld waar het tweeluik openscheurt. Daar zit als enige tegen de kijkrichting van de Chinezen in een Europeaan achter een reken- of typemachine. Alsof Gursky even het doek optilt en fluistert dat de ordening nooit volledig is.

Hij leerde het vak bij Bernard Becher (academie Dusseldorf), en hoort tot de generatie nieuwe realisten met bekende vertegenwoordigers als Thomas Ruff en Michael Schmidt, die de mens pal op de huid portretteerden. Eerlijke portretten die iets van een menselijke waardigheid lieten bestaan. Gursky voegt daar een dimensie aan toe, namelijk die waarin de mens niets meer over zichzelf te vertellen heeft. JH

Andreas Gursky, Lumen Travo Lijnbaansgracht 314, Amsterdam. T/m 29 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.