Analyse

Genoeg geëvalueerd, het CDA-bestuur wil nu lessen trekken

Het CDA hoopt zaterdag in Den Bosch een van de zwaarste jaren uit de partijgeschiedenis achter zich te laten. Het partijbestuur wil liefst vooruit kijken, maar nog niet alle leden hebben het vertrek van Pieter Omtzigt al verwerkt.

 Wopke Hoekstra (CDA) staat de pers te woord op het Binnenhof.  Beeld ANP - Lex van Lieshout
Wopke Hoekstra (CDA) staat de pers te woord op het Binnenhof.Beeld ANP - Lex van Lieshout

Het is maar net wie je spreekt bij het CDA. Zijn het de mensen van het kritische collectief CDA Midvoor, van de vaak dwarsliggende jongerenafdeling CDJA, of van de nogal oppositionele Stichting Sociale Christendemocratie die met een handtekeningenactie het aanstaande partijcongres afdwong, dan staat het CDA dit weekeinde het congres van de waarheid te wachten. Het wordt erop of eronder. ‘Wopke (Hoekstra, red.) moet de speech van z’n leven geven’ om de rangen te sluiten, is dan de tekst. En zelfs dan....

Spreek je interim-voorzitter Marnix van Rij, dan is de stemming anders. Natuurlijk, er is een ‘sense of urgency’. Er moet een kantelmoment komen, vindt hij; dat kan ook niet anders als je partij, ooit de grootste van het land, op zes tot negen zetels in de peilingen staat en een van je coryfeeën is opgestapt. Maar Van Rij heeft het gevoel dat het ergste voorbij is. ‘Het is een tijd heel lastig geweest. We hebben fout op fout gestapeld. Die periode is nu achter de rug, vermoed ik.’

De papieren werkelijkheid van het CDA lijkt hem daarin gelijk te geven. Uit verschillende geledingen van de partij komt al maandenlang kritiek. Er wordt schande gesproken van de wijze waarop Kamerlid Pieter Omtzigt door de partij is behandeld, er waren de onthullingen over de mondkapjesdeal van partijlid Sywert van Lienden, Hoekstra zou in de formatiebesprekingen veel te weinig het CDA-gezicht laten zien.

CDA-gedachtegoed

Op grond van die kritiek zou je dan een pakket heftige congresresoluties verwachten. Niets is minder waar. Een vriendelijke oproep aan het bestuur de ideeën van Omtzigt over te nemen en te streven naar een goede relatie, ook als dat buiten de partij is – dat is het meest vergaande verzoek dat binnenkwam. Het zal het bestuur geen hoofdbrekens bezorgen. Alles wat Omtzigt wilde, is immers CDA-gedachtegoed. Hij schreef mee aan het verkiezingsprogramma, was aanwezig bij alle discussies in de fractie. ‘Ik verwacht dat er met hem geen grote verschillen zijn’, zegt Van Rij, die vertelt nog steeds goed contact met Omtzigt te hebben.

Resoluties over het functioneren van de partijleider of fractie zijn niet ingediend. Van Rij: ‘Dan zie je dat ook de leden behoefte hebben verder te kijken.’

Er is nog een andere papieren CDA-werkelijkheid: de door de jaren heen geproduceerde stroom aan onderzoeken en rapporten die de partij op koers moeten houden. De toekomstvisie Zij aan zij, breed gedragen in de partij, zet lijnen uit voor de komende decennia. Dan is er het rapport Spies, dat de mislukkingen van de afgelopen anderhalf jaar evalueert. Het rapport van de Taskforce Governance van partijprominent Yvonne van Rooy moet een bestuursstructuur schetsen, het deze week verschenen verslag van ex-topambtenaar Richard van Zwol vertaalt dit alles naar praktische voorstellen, vaak aansluitend bij het gedachtegoed van Omtzigt. Dan te bedenken dat nog maar drie jaar geleden Sybrand Buma zeven principes voor het CDA lanceerde, en dat de partij ook nog kauwt op eerdere evaluaties van eerdere mislukte verkiezingen. Die vaak nog scherper waren dan de conclusies van Spies.

Uit al die rapporten en verslagen rijst het beeld op van een partij van goedwillende mensen, die zich bewust zijn van de eigen gebreken en graag van hun fouten willen leren. Een middenpartij die in politiek opzicht eerder wat naar links lijkt te leunen, wat zich uit in aandacht voor milieu en natuur en zorgen om het lot van de medemens. En zeker geen partij die de markt de vrije teugel wil laten en gewin op de eerste plaats zet.

‘Het is waar dat er weinig met die eerdere rapporten is gedaan’, beaamt Van Rij. Dat moet veranderen. Hij denkt dat er met de landbouwvisie van Kamerlid Derk Boswijk en de klimaatvisie van Kamerlid Henri Bontenbal bouwstenen liggen die zichtbaar kunnen maken waar christendemocratische politiek voor staat.

Kloof

Er lijkt intussen een kloof te gapen tussen wat de partij telkens weer op papier met zichzelf afspreekt, en het politieke handelen waarin dat resulteert. Sybrand Buma gaf het CDA een conservatieve inkleuring, onder Hoekstra lijkt de partij zich vast te klampen aan de VVD. ‘Een VVD-light’, mopperen kritische leden.

Ook wat het interne functioneren betreft en de mores in de partij is er geen steile leercurve, blijkt uit de bevindingen van Spies die over ‘het CDA-onwaardige omgangsvormen’ sprak. Ook de poging van Hoekstra om Omtzigt te ‘sensibiliseren’ getuigt daarvan, net als de inhoud van Omtzigts uitgelekte notitie.

Die afstand ervaren veel CDA’ers ook ten opzichte van de partijleiding. Voorzitter Van Rij zegt zich daarvan bewust te zijn. In zoomsessies sprak hij de afgelopen maanden tweeduizend leden. ‘De partijcultuur veranderen, dat is de belangrijkste opgave’, zegt hij. ‘De partijleiding moet serieus nemen wat de basis zegt.’ Dus mag het niet meer voorkomen dat lokale kandidatenlijsten al vastliggen tegen de tijd dat de selectiecommissie zich erover buigt.

In 1994 besloot het CDA na een afstraffing door de kiezers te gaan herbronnen en op zoek te gaan naar de eigen wortels, in 2012 gebeurde dat opnieuw. Aan regeringsdeelname werd toen niet gedacht. Dat ligt nu anders, de CDA-leiding vindt dit niet het moment om in de oppositiebankjes aan zelfonderzoek te gaan doen. Liever wil het CDA verantwoordelijkheid nemen en al doende aan de eigen herkenbaarheid werken.

Voor het congres in de Brabanthallen in Den Bosch, het eerste fysieke CDA-congres in bijna twee jaar, hebben zich 1.300 leden aangemeld, nog eens duizend doen digitaal mee. Later dit jaar kiest het CDA vervangers voor de in juli opgestapte bestuursleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden