‘Genocideverdachte werkt nu voor de VN’

Na de genocide in Rwanda namen Tutsi’s wraak. De daders van die massamoord op Hutu’s lopen vrij rond...

Van onze verslaggeefster Leen Vervaeke

Een Spaanse advocaat die in Nederland steun komt vragen voor een rechtszaak tegen Rwandezen. Het lijkt vergezocht, maar Jordi Palou Loverdos (42) heeft goede redenen voor zijn bezoek, woensdag en vandaag, aan de Tweede Kamer en het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Palou vertegenwoordigt de slachtoffers in de rechtszaak tegen veertig hoge Rwandese militairen die verdacht worden van genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. De Tutsimilitairen zouden na de Rwandese genocide in 1994, waarin vooral Tutsi’s door Hutu’s werden gedood, de rollen hebben omgedraaid.

Uit wraak werden zo’n honderdduizend mensen gedood, vooral Hutu’s. En Congolezen, want het conflict was ondertussen uitgebreid naar buurland Congo (toen Zaïre), waar duizenden Hutu’s heen waren gevlucht en waar zich bovenal ontelbare bodemschatten bevinden.

De misdaden, gepleegd tussen 1994 en 2000, vallen niet onder het mandaat van het Internationaal Strafhof, dat misdaden vanaf 2002 berecht. Ook het VN-Tribunaal voor Rwanda, dat misdaden uit 1994 berecht, deed er niets mee. Deels is dat omdat na 1994 gepleegde misdrijven niet onder het mandaat van het Tribunaal vallen.

Zo bleven de misdaden jarenlang zonder gevolg. Tot Palou door nabestaanden van negen Spaanse slachtoffers – vermoorde missionarissen en hulpverleners – werd ingeschakeld. Hij diende een klacht in bij het Spaanse hooggerechtshof, ook namens nabestaanden van Rwandese slachtoffers. Dat was mogelijk dankzij het beginsel van de universele rechtsmacht, waarop aanklagers in westerse landen zich de laatste jaren steeds vaker baseren om buitenlandse oorlogsmisdadigers te vervolgen.

Ook in Nederland en België wordt het universaliteitsbeginsel toegepast, maar Spanje is koploper, niet het minst dankzij het pionierswerk van de vermaarde onderzoeksrechter Baltasar Garzón, die de Chileense dictator Pinochet aanklaagde.

Palou’s klacht was succesvol. In februari vaardigde rechter Fernando Andreu, een collega van Garzón, veertig internationale arrestatiebevelen uit. Sindsdien zijn de Rwandese militairen doelwit van Interpol en Europol.

Of ze ooit uitgeleverd worden, is onzeker. De militairen bekleden hoge posities. Kayumba Nyamwasa, die de massamoord op 2.500 Hutuvluchtelingen zou hebben geleid, is Rwanda’s ambassadeur in India. Karenzi Karake, die verantwoordelijk zou zijn voor bloedbaden in vluchtelingenkampen, klom op tot tweede man van Unamid, de VN-macht in Soedan. ‘Een verdachte van genocide moet een andere genocide helpen voorkomen’, zegt Palou. ‘Ongelooflijk.’

Rwanda zelf zal de mannen zeker niet uitleveren. ‘Daarom vragen we van landen die Rwanda helpen om de ontwikkelingshulp afhankelijk te maken van hun medewerking met het Spaanse gerechtshof’, zegt Palou. Zoals Nederland, een belangrijke donor van Rwanda.

Ook als er geen uitleveringen komen, is Palou optimistisch. ‘We willen de waarheid aan het licht brengen, en op dat vlak begint het te werken. Mensen beginnen vragen te stellen. De VN bestuderen nu het arrestatiebevel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden