Genocide-aanklacht tegen Servië dient vooral politiek doel

Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag buigt zich vanaf vandaag over de netelige vraag of Servië begin jaren negentig genocide heeft gepleegd in Bosnië....

Ruim vijftig Bosnische weduwen en moeders van mannen, die zijn vermoord in 1995 in Srebrenica, zijn dit weekend in Den Haag gearriveerd. Daar begint maandag voor het Internationaal Gerechtshof de behandeling van de klacht van Bosnië, dat Servië genocide heeft gepleegd. Het is de eerste keer dat een staat een andere staat daagt met als juridische basis de Genocideconventie, het internationale verdrag uit 1948 met het doel een herhaling van de holocaust te voorkomen. Volkenmoord is de zwaarst mogelijke aanklacht.

Bosnië diende de klacht in maart 1993 in met het doel de etnische zuivering door de Serviërs een halt toe te roepen; de hoofdstad Sarajevo werd belegerd door Bosnisch-Servische troepen, die in delen van het land Bosnische Moslims verjaagden of vermoordden. De oorlog is ruim tien jaar voorbij, maar Bosnië hecht veel waarde aan dit genocideproces, op politieke gronden.

Veteranenorgansaties kregen vrijdag in Sarajevo en andere Bosnische steden duizenden demonstranten op de been die hun steun betuigden. ‘Het allerbelangrijkste is dat voor eens en voor altijd wordt beslist waar het om ging: dat in Bosnië volkenmoord is gepleegd en dat Belgrado daarvoor verantwoordelijk was. Zodat Servië er niet langer een andere versie van de geschiedenis op na kan houden’, zegt advocaat Phon van den Biesen. De Amsterdamse pleiter werd in 1993 gevraagd door de toenmalige Bosnische VN-ambassadeur Mohammed Sacirbey de behandeling van de zaak op zich te nemen en een internationaal juristenteam samen te stellen.

Het gaat voor Bosnië om een principieel punt, aangezien de twee landen ruim tien jaar na dato een tegenstrijdige versie van de oorlog in de eerste helft van de jaren negentig vertellen. Wat veel Serviërs als een burgeroorlog omschrijven, beschouwen Bosnische Moslims als een volkenmoord. Doel van deze zaak is volgens Van den Biesen dat ‘de gehele planmatige etnische zuiveringscampagne in opdracht van Belgrado als genocide wordt beoordeeld’.

Volgens advocaat Radoslav Stojanovic van het Servische juristenteam is er geen enkel bewijs voor de Bosnische stelling. Hij sluit niet uit dat individuen de intentie hadden tot volkenmoord, maar zeker niet de Servische staat en de Servische bevolking.

Onafhankelijke onderzoekers zeggen dat bij dit conflict ongeveer 65 duizend Moslims, 25 duizend Serviërs en vijfduizend Kroaten om het leven zijn gekomen. In het Joegoslavië-Tribunaal, dat individuele verdachten van oorlogsmisdaden in het voormalige Joegoslavië berecht, is in uitspraken reeds beslist dat in Srebrenica sprake was van volkenmoord. Dit Tribunaal berecht ook Moslims en Kroaten, die zich evenmin vredelievend hebben betoond.

De schriftelijke fase van de zaak heeft bijna dertien jaar geduurd. Servië heeft een reeks van bezwaren ingediend, met als strekking dat het Hof niet bevoegd is zich over de zaak te buigen. Het VN-Hof verwierp de Servische argumenten, waaronder de laatste uit 2002 dat de nieuwe regering een nieuwe wind door het land zou doen waaien.

Het Bosnische en Servische advocatenteam krijgen beide dertig uur voor hun pleidooi, daarna worden getuigen en deskundigen gehoord, en volgt een tweede ronde pleidooien tot 9 mei. Naar verwachting doen de rechters aan het eind van het jaar uitspraak.

Luidt de uitspraak: er was sprake van genocide, dan zal Bosnië een hoge schadevergoeding eisen, die volgens deskundigen in de miljarden kan lopen. Van den Biesen benadrukt dat er geen concreet bedrag op tafel ligt. Pas als Bosnië in het gelijk wordt gesteld, volgt een inventarisatie van de te vergoeden schade.

Het argument dat Servië een verarmd land is dat geen astronomische bedragen kan ophoesten, is volgens hem niet relevant, evenals de stelling dat een hoge schadeclaim nationalistische sentimenten in Servië zal aanwakkeren. ‘Als de buren de ruiten ingooien, moeten ze daar gewoon voor betalen, ook als ze bijna failliet zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden