Genio de Groot is een poëtische snelkookpan

Een grap alleen is voor cabaretregisseur Genio de Groot niet genoeg. Er moet een verhaal bij. En hij rust niet voordat hij dat uit zijn cabaretiers heeft geperst. Onder zijn regie begint cabaretgroep NUHR deze week aan een nieuwe toernee.

Genio de Groot heeft volgens Carice van Houten 'een onnavolgbaar brein'.Beeld Jiri Buller

Hartstochtelijk, onstuimig, niet aflatend, grenzeloos, onvoorwaardelijk, mateloos - wie je ook spreekt over Genio de Groot, al snel vallen die kwalificaties. Of ze het nu hebben over de acteur, de vader, de regisseur, de romanticus, de vriend, de kok, de theatermaker; in alles is De Groot tomeloos.

Hij speelt Otto Frank in Anne, dat deze maand voor het laatst in Theater Amsterdam staat. De cabaretgroep NUHR gaat deze week toeren met Draai het eens om, geregisseerd door Genio (doopnaam Eugenio, spreek uit: Zjenio) De Groot. Vandaag wordt hij 63.

Zoon Aram: 'Een man die niet van ophouden weet. In alles. Ook in zijn liefde en zorgzaamheid is hij onstuitbaar.'

Cabaretier Peter Heerschop van NUHR: 'Hij gaat maar door, soms op het gekmakende af.'

Dochter Nada: 'Als ik vroeger diep in de nacht thuis kwam van stappen, ging hij aardappelen schillen en friet bakken als ik honger had.'

Vriend Raymond Starink: 'Als Genio op stoom raakt, komt er een enorme energie vrij.'

Heerschop: 'Absoluut een van de liefste mannen die ik ken. Ik ben gek op hem.'

Tijdlijn

1953
Geboren in Maastricht

1977
Eindexamen Akademie voor Expressie door Woord en Gebaar. Eerste solovoorstelling

1986
Hamm & Hoppa VPRO-jeugdserie, met Harry Piekema

1992
Het Zakmes, vader van Mees

2003
Moeder in Festen, De Ploeg, De filantroop. Testament van een seriemoordenaar, solovoorstelling (2008)

2010
Regie van Hete Vrede, Claudia de Breij (winnaar Poelifinario)

2015
Otto Frank in Anne, tot en met januari 2016

2016
Draai Het Eens Om. Voor de zevende keer sinds 1992 regisseur van NUHR

Drama

Cabaretiers nemen hem in de arm als ze niet alleen grappen willen maken, maar een programma, niet alleen sketches, ook scènes. De Groot houdt de samenhang in de gaten, brengt contrasten aan, boort naar diepere lagen. Niet alleen lachen, ook verstilling, poëzie, engagement.

De lach is bevrijdend, maar niet verrijkend, vindt De Groot. Er moet drama in zitten, de bezoeker moet ook geraakt worden. Hij moet het gevoel hebben dat het ook over hem gaat.

Zijn cabaretiers op zoek naar de grap, De Groot is een maker, een beeldhouwer die eromheen wil lopen, zoals hij dat uitdrukt. Hij wil een tocht maken, een verhaal horen. Dan maar iets minder grappen.

Cabaretier Vincent Bijlo klopte bij De Groot aan toen hij een nieuwe koers zocht, zei hij in 2011 tegen het AD. 'Dankzij Genio is de voorstelling verhalender, taliger en theatraler.'

De Groot groeide op in een gezin met zes kinderen dat woonde in het Maastrichtse Pesthuis in een Middeleeuwse omgeving met poorten en torens. Zijn ouders hadden dat gekraakt. Het gebouw was onbewoonbaar verklaard. Onverklaarbaar bewoond, maakte zijn vader daarvan toen hij er was ingetrokken.

Zijn ouders waren beiden keramiek-kunstenaars en maakten naast hun vrije werk in opdracht heiligenbeelden, madonna's, kerststallen, jubileumtegels en gevelstenen. 'De kunst dient om andere mensen gelukkig en blij te maken', zei zijn moeder in 1957 in Beatrijs, katholiek weekblad voor de vrouw. Hun zoon zou het gezegd kunnen hebben.

Een jonge De Groot bij zijn eerste communie in 1960.

'Clownesk, maar keurig'

Daags na Genio's eerste communie (mei 1960) schreef zijn vader: 'Genio heeft zich sprankelend gehouden, lief en zoals hij nu eenmaal is, clownesk maar keurig hoor, spontaan en open als een zonnige dag in het voorjaar.'

Als klein jochie sloop hij het theater binnen. Hij wilde drama zien, verhalen horen, de grappen op carnavalszittingen meemaken.

Genio was een jonge hond die hapte naar alles wat bewoog, zegt hij zelf. Hij wisselde een keer van lagere school en is van twee middelbare scholen gestuurd.

Voordat de gymles begon, liet hij zich aan de ringen omhoogtrekken tot aan de nok van de zaal. De klas lag dubbel, de gymleraar vierde het touw en stuurde Genio naar de rector - zo'n leerling.

De Groot leeft en werkt met Anne van der Hoeven. In de winter van 1979 werden ze verliefd, voorjaar 1980 gingen ze voor drie maanden op reis, kriskras door Frankrijk en Spanje, en speelden clowneske voorstellingen in dorpen en stadjes, op pleinen, in dorpszalen en in Parijs op het plein voor Centre Pompidou.

Anne kwam zwanger terug. Na Nada kregen ze twee zonen: Aram en Jurriaan. Ze hebben twee kleinkinderen.

Hamm & Hoppa

Hamm & Hoppa

Ze trokken door Nederland, Duitsland en België, traden op in schouwburgen, inrichtingen, circustheaters en gevangenissen en maakten als sluitstuk een serie voor Villa Achterwerk van de VPRO. Genio de Groot en Harry Piekema, die later bekend zou worden als supermarktmanager in de reclames van Albert Heijn, speelden van 1983 tot 1986 duizend keer hun theaterachtige clownact, een beetje de voorloper van Cirque du Soleil. Lachen ontspant en ontspannen mensen stellen zich over het algemeen meer open, was het motto van het zwerversduo Hamm & Hoppa.

Tot op de bodem

Bijna 25 jaar regisseert De Groot NUHR. Drie maanden heeft hij met Heerschop, Viggo Waas, Joep van Deudekom en Eddy B. Wahr gewerkt aan Draai het eens om. De nieuwe voorstelling gaat, kort door de bocht, over een APK-keuring voor mannen van middelbare leeftijd.

Twee weken hebben ze in een huisje gezeten. De Groot heeft ze tot het uiterste gedreven, zegt Heerschop.

'Hij heeft ons aan de gang gezet om belangrijke momenten en belevenissen uit ons leven op papier te zetten. Hij boort een diepere laag aan, een nog persoonlijker laag, die je pas prijsgeeft als Genio je op de huid heeft gezeten.'

Alles wil De Groot weten. 'Waarom staat die zin daar? Die heb je niet zomaar opgeschreven. Wat zei je vader toen? Probeer letterlijk die zin te zeggen.'

Rekeningen moeten worden vereffend, liefdes verklaard. De Groot gaat tot op de bodem. Het gaat om liefde en strijd. Strijd met elkaar en innerlijke strijd. Vechten voor het materiaal, vechten voor jezelf.

Pas dan haal je het beste uit jezelf naar boven, luidt de filosofie van De Groot. 'Hij geeft zich totaal en hij vraagt totale overgave', zegt Heerschop.

Altijd iets bizars

Een voorstelling maken is vormgeven, boetseren, dat heeft De Groot van zijn ouders meegekregen en het houdt nooit op. 'Hij kan om half 4 's nachts nog bellen: 'Peter, ik heb nog even nagedacht over dat zinnetje, je moet die twee woorden omdraaien.'

Elk woord, elke lettergreep, elk accent heeft hij in zijn hoofd, zegt Heerschop. 'Hij heeft een haarfijn oog voor wat werkt. Niemand snapt het. Hij zegt: doe het nou maar, de mensen voelen het wel. Hij heeft altijd gelijk.'

De Groot is gefascineerd door de combinatie van humor en drama. Heerschop: 'Hij kent de rol van humor tot aan de Middeleeuwen en nog verder terug. Dat zit allemaal in zijn hoofd. Daar zit zoveel in, er borrelt altijd iets bizars, iets Jeroen Bosch-achtigs op.'

Door dat alomvattende loopt De Groot als acteur weleens een rol mis, denkt Heerschop. 'Je haalt iemand binnen die heel bepalend is.'

Genio de Groot speelde de vader van Mees in de Nederlandse kinderfilm Het Zakmes, 1992

Geweldig gevoel voor finesses

Heerschop herinnert zich de keer dat De Groot ineens uit de coulissen stapte in een string met een indianentooi en een rol wc-papier. 'Een krankzinnige vondst, maar wel een van de grootste klappers van Vinger in de pap.'

Carice van Houten heeft lang geleden in één voorstelling met hem gespeeld, maar De Groot heeft een onuitwisbare indruk op haar gemaakt. 'Zijn onnavolgbare brein maakt hem zo intrigerend. Een wonderlijke figuur met een geinige energie.'

Negentig keer heeft De Groot Otto gespeeld en nog kan hij denken: dat ene zinnetje, hoe kan ik het nog meer Otto laten zijn?

Hij heeft een geweldig gevoel voor finesses, zegt zijn vriend Starink. 'In De Gravin van Parma speelde hij kapper. Kun je zeggen: kutrolletje, maar Genio gaat helemaal los. Elke handeling, elke beweging met dat scheermes - daar stond een geroutineerde kapper.'

Van de zomer speelde De Groot de solovoorstelling De Onzichtbare Verzameling op de Parade. Als een rattenvanger van Hamelen liep hij over het festivalterrein om het publiek naar zijn voorstelling te lokken. Waar hen het 'hartverscheurende verhaal over de magische kracht van kunst' wachtte. De Groot speelde alle vier de personages.

'Een prachtige ode aan de verbeelding', schreef de Theaterkrant. 'De Groot is een fantastische verteller die even charmant als gedistingeerd ieder personage leven inblaast.'

Schoonheid van dagelijkse dingen en de natuur

Bij De Groots soloproducties fungeert Starink als sparringpartner. Als De Groot doordraaft, remt Starink hem af. 'Over één zin gaan soms wel twintig mailtjes heen en weer. Genio wil elk detail een betekenis geven, alles pluist hij uit.'

Hun aanpak beschrijft Starink als een tocht van twee romantische ridders te paard. 'Galopperend gaan we alle kanten op, we nemen weleens een verkeerd pad, en ook dan hebben we veel plezier.'

Hij heeft oog voor de schoonheid van dagelijkse dingen en de natuur, zegt dochter Nada. 'Hij kan verrukt raken van een perfect gebruinde korst op een ovenschotel en van een mooie wolkenformatie.'

Lekker eten is belangrijk voor De Groot, die doorgaat voor een goede kok. Het liefst kookt hij met iedereen eromheen, als ze er allemaal zijn, kinderen, kleinkinderen. Nada: 'De keuken ziet eruit alsof er een bom is ontploft, maar het is altijd gezellig.'

Genio de Groot (tweede van rechts) in Festen van De Ploeg, 2003.

Spektakel

Op familieweekeinden duurt het nooit lang of de zoons (die een videobedrijf hebben) pakken een filmcamera. Aram: 'Genio is de acteur en iedereen die in de buurt is, moet figureren. Dat zijn totaal van de pot gerukte, absurde filmpjes.'

Starink heeft ooit twee dagen met De Groot in de keuken gestaan om een haas klaar te maken voor Kerst. Er kwam een boekje over de Middeleeuwen aan te pas, de haas was niet te eten, maar de beleving was fantastisch geweest.

'Het was een theaterstuk an sich. Een andere Kerst voerden we strijd met een kalkoen in een huisje waar de elektriciteit was uitgevallen. Weer een heel spektakel. Nu was het resultaat heerlijk.'

Zoon Aram: 'Je moet rustig gaan zitten en hem even laten doorsprinten op zijn denkbeeldige loopband.'

Dochter Nada: 'Hij heeft de lichtvoetigheid van een twintiger als hij danst. Daar heeft hij een speciale techniek voor.'

Heerschop: 'Hij werkt in totale vriendschap en probeert met iemand te versmelten. Dat lukt hem ook en toch blijft hij een eenling. Hoe je dat in één mens samen krijgt? Geen idee. Dat is Genio. Daar is er maar één van.'

Apenkooi

Genio de Groot is medeoprichter van de theatergroep De Ploeg, een cabaretgezelschap van cabaretiers, acteurs en gastspelers die samen voorstellingen maken. De mannen van NUHR, Han Römer, Titus Tiel Groenestege en De Groot willen meer drama in cabaret, maar gaan klucht en spektakel niet uit de weg. Ze maakten Festen, De Driestuiversopera en De Familie van der Ploeg. Voor 2017 staat een voorstelling gepland met scènes uit filmklassiekers in een nieuw verhaal verpakt. De werktitel is Onceuponatimethegodfatherflewoverthecuckoosnestwhiledoctorzhivagodiedofsaturdaynightfeveraftereatingaclockworkorange.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden