Geniale strategie van schaarste keert zich nu keihard tegen Wilders

DEN HAAG - Geert Wilders reageert 'als een kat in het nauw'. Tofik Dibi (GroenLinks) reageert nogal laconiek op het furieuze bericht dat de PVV-leider woensdag op Twitter zette: 'Linksigen als Cohen en Dibi proberen nu politiek slaatje te slaan uit massamoord. Ranzig.'


Het is het derde korte bericht dat Wilders stuurde sinds het drama in Noorwegen. De PVV blijft zichzelf, is de boodschap nu. 'Inhoudelijk en ook wat betreft toon.' Interviewverzoeken blijven onbeantwoord. Wilders kiest zijn eigen moment. Zoals altijd.


Toch zwelt de roep om uitleg aan, met de uitdrukkelijke toevoeging dat niemand Wilders expliciet als schuldige aanwijst. Dat geluid komt niet alleen maar vanuit de' linksige' hoek, zoals de PVV nu beweert. Ronald Buijt, gemeenteraadslid voor Leefbaar Rotterdam, pleitte in NRC Handelsblad voor een persconferentie van Wilders. Niet om 'de hongerige linkse wolven' te bedienen, wel om uit te leggen wat 'de geweld afzwerende Wilders verstaat onder de totale oorlog die de multiculturele elites tegen de bevolking voeren'.


Ook de rechtsconservatieve denker Bart Jan Spruyt, voorzitter van de Edmund Burke Stichting en in het begin nauw betrokken bij de Groep Wilders, sprak zich uit. 'Hij moet uitleggen waarom hij die apocalyptische sfeer heeft opgeroepen. Hij moet zich distantiëren van dat beeld.'


Voor het eerst sinds de oprichting van de PVV zit Wilders in de defensieve hoek. Dat is nieuw. Wilders zit doorgaans vol in de aanval en komt daar meestal mee weg. Nu tracht hij het weer. In zijn verweer fulmineert hij per Twitter tegen Dibi en PvdA-leider Job Cohen.


Dibi vroeg dinsdag een debat aan over 'het kanaliseren van de woede'. 'Ik zal de PVV nooit de schuld geven. Nederland en de PVV kwamen wel vaak voor in Breiviks manifest. Dat kun je niet weggummen.' Cohen noemde het 'heel verstandig' als politici hun woorden matigen. Ook hij benadrukte dat Wilders niet verantwoordelijk is.


Toch ziet Wilders hem als linkse zondebok die misbruik tracht te maken van de situatie. Politicoloog André Krouwel van de Vrije Universiteit: 'Tientallen sociaal-democraten zijn gedood. En toch zet Wilders zichzelf als slachtoffer neer.' Die strategie noemt hij 'geniaal'. 'De hele goegemeente trapt er al sinds 2005 in. Wilders stuurt 's morgens een tweet. Iedereen analyseert dat de hele dag in de media en hij zegt zelf verder helemaal niets.'


Het is de tactiek van de schaarste. 'Wilders kiest zijn eigen moment om te zenden', zegt taalstrateeg Sarah Gagestein, gespecialiseerd in Wilders' retoriek. 'Hij reageert nooit spontaan, alles is van tevoren bedacht.' Zo ook de verklaring, een paar alinea's, die de PVV'er dinsdag per mail naar de pers zond. 'Hij noemt de naam Breivik niet. Dat is een Amerikaanse truc. Juist degene met wie je niet wilt worden vergeleken, noem je niet. Dat creëert vanzelf afstand. Daar is goed over nagedacht.'


Journalisten zo weinig mogelijk geven, is het credo. 'Die strategie werkt', stelt mediadeskundige Peter Vasterman van de Universiteit van Amsterdam. 'Bij schaarste wil iedereen het geluid van het orakel.' Toch kan het bloedbad in Noorwegen leiden tot een ommekeer, zegt hij. 'Het is de eerste keer dat vanuit nieuw rechts zo'n aanslag is gepleegd, met duidelijke politieke en ideologische motieven. We gaan een nieuwe fase in, misschien net als na 11 september 2001. Dit kan een sleutelmoment worden in het debat.' Maar directeur Roderik van Grieken van het Nederlands Debat Instituut, moet nog zien of Oslo aan Wilders blijft kleven. 'Hij steekt vaak retorisch met kop en schouders boven de rest uit.' De strategie van schaarste noemt hij 'briljant' vanuit retorisch perspectief, maar 'dodelijk' voor het publieke debat. 'Er komt een moment dat zijn achterban het niet meer pikt en een verhaal wil horen.'


Nu is dat moment er nog niet, denkt hij. 'Voor een groot deel bepalen de media dat. Als naast de Volkskrant ook De Telegraaf roept dat hij meer moet vertellen, kan dat veranderen. Anders waait het over.'