Geniale doofpot of grootse karaktermoord?

De grootste karaktermoord uit de recente Nederlandse geschiedenis? Nee, hoor het is de grootste doofpotoperatie. Althans, dat is de overtuiging van een bont gezelschap van advocaten, voormalige rechercheurs en zelfbenoemde idealisten. Met de komst van de twee notarisverklaringen van de oud-gevangenisdirecteuren hopen zij een nieuw breekijzer te hebben gevonden om de veronderstelde doofpot open te wrikken. Dat is ze sinds begin van de jaren negentig - toen de eerste geruchten over Joris Demmink opdoken - nog niet gelukt.


Wie zijn deze mensen? En wat is hun strategie?


Ze roeren zich veelvuldig op internet, en zijn georganiseerd in een aantal stichtingen. Er zitten notoire complotdenkers achter, maar ook succesvolle ondernemers die serieus geld investeren in rechtszaken en mediacampagnes. Blogs als De Demmink Doofpot, Demmink Facts, maar ook het Katholiek Nieuwsblad volgen elk detail vanuit het perspectief dat de topambtenaar de hand boven het hoofd wordt gehouden door een netwerk dat reikt tot de hoogste regionen van de samenleving. De site Meld Demmink Direct roept burgers zelfs op de ex-ambtenaar te volgen: 'Heeft u Joris gezien, neem een foto, noteer plaats, tijdstip, metgezel en meldt het ons direct.'


De belangrijkste stichtingen die hun pijlen op Demmink richten, zijn de Bakker Schut Stichting, die als doel heeft zaken te onderzoeken waarbij grondrechten worden aangetast door corrupte overheden. Voorzitter is onderzoeksjournalist Rudie van Meurs, drijvende kracht is Adèle van der Plas, advocate van een aantal mannen dat zegt slachtoffer te zijn van Demmink. Zij bepleitte haar zaak zelfs voor het Amerikaanse Congres. Daarnaast is sinds een half jaar Stichting De Roestige Spijker actief, opgericht en voorgezeten door de Amerikaanse Nederlander Robert Rubinstein.


Prominent financier van de anti-Demminklobby is Jan Poot, 88 jaar, zoon van een veehandelaar en jarenlang succesvol vastgoedman. Bekendheid verwierf hij na zijn 70ste, toen hij keer op keer paginagrote advertenties plaatste in dagbladen waarin hij zich beklaagde over het onrecht dat de 'corrupte' overheid hem en zijn bedrijf Chipshol aandeed. Aanvankelijk werd hij weggezet als querulant, complotdenker en ruziezoeker. Maar naarmate hij steeds meer rechtszaken won, werd zijn boodschap serieuzer genomen. Het lukte Poot - geholpen door zijn zoon Peter - om twee voormalige rechters in het beklaagdenbankje te krijgen. Ze zouden meineed hebben gepleegd. Vorige week donderdag werden ze in hoger beroep op alle fronten vrijgesproken.


Poots strijd tegen de overheid komt voort uit de overtuiging dat je moet woekeren met je talenten. En het talent van deze vasthoudende calvinist is: geloven in een visie, weten wat het doel is en daar in een rechte lijn naartoe lopen. 'Hij leeft met het idee voorbestemd te zijn', aldus een van zijn zoons vorig jaar in de Volkskrant. En hij wil iets nalaten in deze wereld.


Demmink kwam in december 2009 op zijn pad, nadat een voormalig rechercheur van politie, FIOD en het ministerie van VROM hem een brief had geschreven over 'een groot pedofielennetwerk in Den Haag'. 'Dat had deze ambtenaar uit zeer betrouwbare bron', aldus de woordvoerder van Poot. De inhoud schokte Poot zo dat hij er onverwijld mee aan de slag ging. 'Zo zit hij in elkaar. Hij is niet het type dat wegkijkt. Poot heeft zich er eerst van verzekerd dat het geen idioot was. De ambtenaar had een goed onderbouwd verhaal.'


In 2010 lanceerde Poot de website De Demmink Doofpot, en publiceerde een gelijknamig boek. Daarvan verspreidde hij tienduizend exemplaren gratis. In het boek was onder andere een bijdrage opgenomen van Micha Kat, de journalist van Klokkenluideronline die in 2012 werd veroordeeld wegens het bekladden van Demminks huis. Zijn samenwerking met Poot is inmiddels verbroken.


Ben Ottens schreef op verzoek van Poot een analyse over de macht en invloed die de secretaris-generaal in Nederland had. Het leverde hem, zegt hij, vier lekgestoken autobanden op. Ottens was hoog bij Justitie, directeur bij de vreemdelingendienst, kende Demmink persoonlijk en ging geregeld met hem op dienstreis. 'Ik vind het onbegrijpelijk dat iemand met zo'n reputatie secretaris-generaal kon worden', zegt hij. 'Het moet gewoon goed uitgezocht worden, of hij nu schuldig is of niet.'


Ottens was van 1990 tot 2006 D66-gemeenteraadslid in de Haarlemmermeer en leerde zo de familie Poot kennen. Van het een kwam het ander. Inmiddels is hij 'politiek-bestuurlijk adviseur' van Poot en werkt hij zowel aan het Chipshol-dossier, als aan de Demmink-zaak. Hij is de man die De Roestige Spijker aan de notariële verklaringen over Demmink hielp van de twee voormalige gevangenisdirecteuren Bart Molenkamp, en Jacques van Huet.


Die verklaringen zijn belangrijk, aldus de anti-Demminkbeweging. De gehoopte reuring na lancering van De Demmink Doofpot bleef uit. En ook na twee uitgebreide publicaties van dagblad AD eind vorig jaar, over Demminks mogelijke relatie met een Haagse pooier, bleef het stil. Poot, Rubinstein, Van der Plas en anderen concludeerden teleurgesteld dat de deksel nog steeds op de doofpot zat.


'Het is ongelooflijk dat de Nederlandse media het niet oppikken', zegt Robert Rubinstein. 'Dat komt door intimidatie van Demminks advocaat, die journalisten met rechtszaken dreigt. En doordat de media niet op Haagse tenen willen staan.' Bovendien heeft Nederland geen goede klokkenluidersregeling, stelt Rubinstein. 'Zou die er wel zijn, dan stonden de mensen die tegen Demmink willen getuigen bij jullie kantoor in de rij.'


Rubinstein is een Amerikaanse zakenman die is gespecialiseerd in duurzaamheid. Onlangs kreeg hij een Nederlands paspoort. Hij vindt dat zijn nieuwe vaderland 'beter verdient'. 'De mate van corruptie is ongelooflijk en moet worden bestreden.'


Rubinstein verrichte werkzaamheden voor Chipshol. Jan Poot vroeg hem vervolgens onbezoldigd voorzitter te worden van De Roestige Spijker: 'Niemand anders wilde in het bestuur. Anderen waren te bang.' Zijn stichting is op zoek naar andere geldschieters dan Poot alleen, 'we hebben een donatiebutton op de site, maar daar heeft nog niemand op geklikt.'


Door middel van WOB-verzoeken (Wet openbaarheid bestuur) hoopt de stichting informatie boven te halen. Zo ontdekte ze bijvoorbeeld dat de advocaat van Demmink wordt betaald door de Nederlandse staat. Bovendien gebruikt De Roestige Spijker sociale media om het vuurtje brandend te houden en hoopt de stichting dat met publicaties in reguliere media de verontwaardiging over de 'Demmink-doofpot' breder verspreid wordt. 'We hebben contact met een Amerikaanse journaliste die bezig is met een verhaal. Als haar stuk in The New York Times of Washington Post komt, kunnen Nederlandse media het moeilijk negeren.'


En dat is niet het enige wat de anti-Demminklobby hoopt te bereiken in de Verenigde Staten. Met behulp van lobbyisten worden Congresleden aangespoord brandbrieven te schrijven. 'Ze hebben het voor elkaar gekregen dat demonstraties zijn georganiseerd', zegt Rubinstein. 'Bovendien heeft Adèle van der Plas, de advocate die slachtoffers van Demmink bijstaat, voor het Amerikaanse Helsinki-comité haar verhaal kunnen doen. Samen met Klaas Langendoen, de oud-rechercheur die onderzoek heeft gedaan naar de beschuldigingen.'


Onderwijl probeert de stichting zich te voegen in de rechtszaak die Demmink is begonnen tegen het AD, in de hoop een openbaar getuigenverhoor af te dwingen. De verklaringen die twee gevangenisdirecteuren bij de notaris deponeerden, zijn daarin van belang. Ben Ottens kwam te weten dat zijn voormalige collega's in hun maag zaten met wat ze over Demmink zouden hebben gehoord tijdens een dienstreis. Hij adviseerde de ex-directeuren officiële verklaringen op te stellen over Demmink, en die te deponeren. De rekening van de notaris werd betaald door Poot.


'Het is hun eigen overtuiging geweest dit te doen', zegt Ottens door de telefoon. 'Er zijn ook anderen benaderd om hetzelfde te doen, maar die hebben bepaalde belangen waardoor ze niet hun nek uitsteken.'


Als tijdens een telefoontje de verbinding kraakt, zegt hij: 'Ik ga er sowieso vanuit dat alles wordt afgeluisterd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden