Geniale avonturiers raken uit de gratie bij bange bondscoaches

Scheidsrechters zijn robotten geworden, zeggen de critici over de mannen die in Engeland de gele kaart voortdurend in de hand houden....

Van onze verslaggever

MANCHESTER

Tot nu toe schitteren de sterren in Engeland slechts in advertentiecampagnes en kranten, niet in de stadions. Bij een groot voetbaltoernooi horen spelers die het publiek in vervoering brengen, met onnavolgbare acties en verrukkelijke passes. Er is slechts eenheidsworst voorgeschoteld, een enkele uitzondering (Zola) daargelaten. Waar zijn de vedetten gebleven?

Het roept de vraag op of er voor genialiteit nog wel plaats is in het moderne voetbal. De held van de eerste ronde was Casiraghi, de Italiaanse aanvaller die er als enige in slaagde twee maal te scoren. Casiraghi is geen wereldster; hij is snel noch behendig.

De laatste tien jaar is het voetbal in tactisch opzicht veranderd, terwijl het tempo van het spel nog hoger is geworden. Trainers trachten het toeval uit te sluiten door dagenlang videobanden te bestuderen en zich op soms wetenschappelijke wijze te prepareren. Ze proberen de onvoorspelbaarheid uit het voetbal te halen, uit vrees voor een nederlaag. Die vrees is overigens gerechtvaardigd: wie niet wint, verliest zijn baan.

Twee jaar geleden werd Brazilië in Amerika wereldkampioen. Het elftal was niet te vergelijken met het sterrenensemble uit de jaren tachtig en zal niet lang worden herinnerd. Het was een goed voorbereid en tactisch uitstekend onderlegd collectief, met één speler die toestemming had om uit de band te springen (en dat ook gretig deed), Romario.

Steeds vaker hebben coaches de neiging avonturiers uit hun elftallen te weren. Hun onvoorspelbaarheid vormt volgens hen een te onzekere factor. Spelers die intuïtief handelen, zijn gevaarlijk. Als een talentrijke voetballer niet zo goed is als Maradona of Romario, bestaat zelfs de kans dat hij niet eens voor de nationale ploeg wordt geïnviteerd.

Homogeniteit heeft genialiteit overwonnen, zo lijkt het, al zijn er uitzonderingen. Als hij bondscoach van Frankrijk was geweest, zou Hiddink de Fransen Cantona en Ginola zonder twijfel wèl in zijn selectie hebben opgenomen - Cruijff trouwens ook - en ook de Kroaat Blazevic en de Portugees Oliveira hebben geen concessies gedaan.

Hiddink houdt van grillige spelers, zoals hij er ooit zelf een was. Het is daarom dat hij Bergkamp de hand boven het hoofd houdt, ondanks diens matige verrichtingen.

Maar steeds minder trainers kunnen het geduld opbrengen, of willen dat niet eens, om te wachten op die ene geniale actie. De Nederlander, de Kroaat en de Portugees vormen een minderheid in het zestien trainers tellende college in Engeland.

Het voetbal is thuisgekomen, maar voor tal van idolen werd geen reis geboekt en dat is geen toeval. Behalve Cantona en Ginola ontbreken onder anderen de Spanjaarden Raúl en De la Peña, de Zwitser Sutter en de Italianen Baggio, Signori en Vialli. Ze passen, zeggen de bondscoaches, niet in het collectief en zijn te eigenzinnig.

Maar geef bijvoorbeeld Jacquet, de coach van Frankrijk, eens ongelijk. Hij bleef, zonder Cantona, met zijn elftal twintig wedstrijden ongeslagen en leidde Frankrijk in de kwalificaties vorig jaar naar een superieure 3-1 triomf in Roemenië. Bovendien slaagde Cantona er in het nationale shirt zelden of nooit in te schitteren.

Veel (potentiële) crowd-pleasers verblijven momenteel niet in Engeland. Of ze moeten zich tot nu toe verborgen hebben gehouden. Stoitsjkov en Hagi zijn wel present op Euro'96, maar helaas hebben beiden niet lang meer te gaan. Stoitsjkov is 30 jaar, Hagi 31.

De vooruitzichten dat nieuwe sterren in de tweede speelronde zullen stralen, zijn niet gunstig. Veel werd dinsdag in Liverpool verwacht van Del Piero, maar de Italiaanse jongen die voortdurend te horen heeft gekregen dat hij de nieuwe Rivera is, kwam er tegen de Russen niet aan te pas.

De meeste indruk tot nu maakte Duitsland, het prototype van een modern voetbalcollectief. Het spel is niet spannend en de spelers lijken onderling inwisselbaar. Ze zijn topfit, fysiek sterk en kunnen de zwakke punten bij de tegenstander snel opsporen. Duitsland heeft geen sterren is wellicht daarom, hoe tegenstrijdig dat ook lijkt te klinken, favoriet voor de titel.

En dan is Gascoigne er nog, de volksheld die in Engeland momenteel meer over de tong gaat dan Ladi Di, John Major en Linford Christie samen. Sommige Engelse kranten hebben er de afgelopen dagen bij de Engelse bondscoach Venables op aangedrongen Gascoigne zaterdag op Wembley tegen Schotland uit de ploeg te zetten.

Dat moet Venables maar niet doen. Gascoigne mag dan te zwaar zijn, een matige conditie hebben, verslaggevers uitschelden en veel te veel pils drinken, als één speler in Engeland momenteel de massa's in vervoering kan brengen is hij het.

Paul Onkenhout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden