Generaal zonder troepen

Er dreigt een groot probleem voor Geert Wilders: nu zelfs zijn trouwste bondgenoten ervoor kiezen de PVV te verlaten, moet hij op jacht naar nieuw politiek talent. Maar bijna niemand wil.

Geert Wilders in de problemen? Hoezo, zal hij zelf zeggen. Kijk naar de peilingen. Daar doet hij allang weer mee in de strijd om de grootste partij te worden. Alle verontwaardiging die hem de laatste tijd treft heeft nauwelijks vat op zijn kiezers. De PVV-leider lijkt verzekerd van een vaste, zeer trouwe achterban. Juist dat succes plaatst de PVV-leider op korte termijn wel degelijk voor een snel groeiend probleem: waar gaat hij de mensen vandaan halen die hem moeten helpen, nu hij door zo veel voormalige bondgenoten wordt verlaten?


De afgelopen weken liep een stoet Tweede Kamerleden, gemeenteraadsleden, statenleden, europarlementariërs en medewerkers bij Wilders weg. Zijn tournee langs (extreem-) rechtse partijen in Europa en de beruchte avond van de gemeenteraadsverkiezingen, brachten de uittocht op gang. Het lijkt er echter op dat velen al langer een aanleiding zochten om te vertrekken. In hun terugblikverhalen leggen de dissidenten een personeelsprobleem bloot dat intern al een tijd smeult: de PVV heeft grote moeite om politiek talent te werven en gekwalificeerd personeel aan te trekken, en daarna ook nog te behouden. Dat begint de partij van binnenuit op te breken, waarschuwen insiders. 'Als je geen personele innovatie hebt, wordt het inteelt als je steeds in dezelfde vijver moet vissen', aldus een bron die er met zijn neus bovenop zit. Zo heeft Wilders inmiddels zes beleidsmedewerkers in de fractie die tevens gekozen politieke functies vervullen.


De vertrekkers hebben zonder uitzondering verklaard dat sociale druk uit hun omgeving een rol speelde om het PVV-bolwerk te verlaten. PVV'er zijn is een stigma geworden en de 'minder Marokkanen-uitspraken' hebben de koudwatervrees verhevigd. Maar ingewijden wijzen erop dat het al sinds 2012, toen Wilders vertrok uit de gedoogcoalitie rond Rutte I, grote moeite kost om de vertrekkers te vervangen. Potentiële belangstellenden durven de stap niet meer makkelijk te zetten. Ze weten dat wie de letters PVV op zijn cv heeft staan, moeilijk ergens aan de slag komt - zeker niet bij de overheid. Zo ondervond Michael Heemels, PVV-fractievoorzitter van Provinciale Staten in Limburg, dat hij naast deze deeltijdbaan geen ander werk kon vinden. Hij meldde zich met dit probleem bij Wilders. Nu is hij diens woordvoerder in Den Haag.

Afbrokkelend apparaat

Hoe heikel de situatie is, blijkt uit meer voorbeelden, bevestigd door ingewijden. Het verklaart waarom de PVV ook dit jaar alleen in Almere en Den Haag meedeed aan de raadsverkiezingen. Diverse bronnen bevestigen dat Wilders in de voorbereiding op de verkiezingen op het punt stond zijn troepen terug te trekken uit de lokale verkiezingsstrijd in Den Haag. Hij ontbood de Haagse kandidaten 20 november vorig jaar om ze te vertellen dat het feest niet doorging. De oude fractie was door ruzies verkruimeld, de kwaliteit van de nieuwe lijst was niet bijzonder hoog en de angst om te verliezen van de populaire ex-PVV'er Richard de Mos - die zijn eigen partij begon - was groot. Nummer 2 van de lijst Daniëlle de Winter stelde voor de peilingen af te wachten. Die lieten 8 zetels zien, waardoor Wilders alsnog omging. Met, opnieuw, electoraal succes. Maar één herkozen raadslid, Chris van der Helm, is daarna alweer voor zichzelf begonnen.


Hoe lang kan Wilders zo doorgaan, met dit afbrokkelende apparaat? De kandidatenlijst voor de Europese verkiezingen is met kunst- en vliegwerk tot stand gekomen, midden in de interne crisis van vorige maand. Maar de echte klus komt daarna: als Wilders een rol wil blijven spelen in het Haagse krachtenveld zal hij in alle provincies lijsten moeten vullen voor de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2015 - verkiezingen die ook beslissend zijn voor de verhoudingen in de Eerste Kamer. Een PVV-Kamerlid dat in 2011 betrokken was bij het werven van de statenleden: 'Het was toen al met de grootst mogelijke moeite dat de lijsten werden gevuld. Dat wordt nu nog moeilijker, want steeds minder mensen willen hun nek nog uitsteken na het Marokkanen-gedoe. Tenzij je neonazi's en cowboys wilt.'


Wat het voor de PVV-leider niet makkelijker maakt, is dat ook onder zijn sympathisanten steeds meer waarschuwingen rondgaan dat het niet fijn werken is onder Wilders' vleugels. De afvallers van de afgelopen weken zouden het niemand aanraden, werken bij de PVV. Zij klagen over een 'cultuur van repressie en paranoia' op de gesloten, streng beveiligde derde verdieping in het Kamergebouw. Buiten de oude getrouwen zoals Martin Bosma en Fleur Agema vertrouwt Wilders nog steeds niemand. En dat laat hij merken ook: iedere fractiemedewerker moet een lijvig arbeidscontract ondertekenen met de 'Stichting Ondersteuning Tweede Kamerfractie Partij voor de Vrijheid'. In dat contract - in handen van de Volkskrant - staan heel veel plichten en weinig rechten.


Zo is een medewerker 'verplicht overwerk te verrichten, zo dikwijls de Stichting dit nodig oordeelt'. Dat overwerk wordt niet vergoed. Medewerkers worden ook geacht buiten hun werktijden om mee te flyeren, zoals bijvoorbeeld bij de Verzetstournee, vorig jaar april. Slechts enkele van de 33 medewerkers deden dat zonder probleem, de rest had geen zin via de media door familie en vrienden te worden herkend of fysiek risico te lopen.

Lijfeigenen

Tot 2013 gold voor de medewerkers bovendien geen pensioenregeling, Wilders zei tegen klagende medewerkers dat hij er geen geld voor had en eerst 'reserves' wilde opbouwen. 'Pensioenen gaan ten koste van het fractiebudget', zei penningmeester Raymond de Roon tegen beleidsmedewerkers die een dienstverband aangingen. De reservepot van de fractie is intussen opgelopen tot meer dan een ton, volgens een direct betrokkene. Maar zo'n veertig (ex-)medewerkers hebben een gat van maximaal zes jaar in hun pensioenopbouw. Dit in weerwil van de belofte in het PVV-verkiezingsprogramma: 'De Partij voor de Vrijheid vecht voor de pensioenen.'


Het meest bizar vinden veel PVV'ers de sanctie die staat op schending van de geheimhoudingsplicht: op het delen van informatie over de PVV met anderen (inclusief de eigen collega's) staat een boete van 25 duizend euro. Elke medewerker 'verbindt zich op geen enkele wijze aan wie dan ook (daarbij inbegrepen andere personeelsleden van de Stichting) enige mededeling te doen van gegevens van vertrouwelijke aard en/of aangelegenheden van de Stichting (...) Voor iedere overtreding zal de Stichting een boetesom verbeuren ten bedrage van 25.000 euro.' Een beleidsmedewerker die het contract moest ondertekenen: 'Je bent in feite een lijfeigene.'


Het verklaart waarom Kamerleden, beleidsmedewerkers en persvoorlichters al jaren schichtig doen naar elkaar en de buitenwereld. De meesten onttrekken zich op het Binnenhof aan elk sociaal verkeer. 'Het is gewoon een sekte', zegt een uitgetreden Kamerlid. Een blik op de lijst met salarissen van de medewerkers levert de verklaring waarom Wilders zelfs niet wil dat medewerkers onderling informatie uitwisselen: de verschillen in honorering tussen personen die min of meer hetzelfde werk doen, zijn (zeer) groot. Het voedt de sfeer van onderlinge argwaan. Zolang het crescendo ging met de PVV nam iedereen dat op de koop toe. Nu de boel uit elkaar valt, blijkt het reden te meer te PVV te mijden.


Een beleidsmedewerker: 'Bij Geert zit iedereen een beetje in de gevangenis. Iedereen breekt zich het hoofd over de vraag: 'Hoe kom ik hier uit.' Terwijl voor Wilders maar één ding telt: hoe blijf ik hier in.'


'Geert heeft tegen mij gezegd', aldus een voormalig PVV-Kamerlid: 'Zolang ik leef, wil in ik in de Tweede Kamer blijven zitten. Dat is het mooiste wat er is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden