Generaal uit klassieke mal: streng seculier en kemalist

De Turkse strijdkrachten hebben een nieuwe chef: Hilmi Özkök. De 62-jarige bevelhebber van de landmacht volgt generaal Huseyin Kivrikoglu op....

MET DE benoeming van Hilmi Özkök per 30 augustus tot opperbevelhebber heeft de Turkse generale staf geen risico genomen. Özkök staat niet bekend als radicaal of vernieuwend.

Toen zijn voorganger Kivrikoglu vier jaar geleden werd aangewezen, hoopten waarnemers dat de Turkse strijdkrachten een andere koers zouden gaan varen. Meer openheid, beter luisteren naar politici en wellicht zelfs een vrijwillige vermindering van de invloed op het dagelijks leven. Dat is zwaar tegengevallen. Onder Kivrikoglu hebben de militairen zich juist nog vaster genesteld in het centrum van de politiek en dat zal niet anders worden onder Özkök.

Daarmee is ook geen recht gedaan aan een belangrijke voorwaarde om lid te kunnen worden van de Europese Unie: de militairen moeten onderschikt worden gemaakt aan de politiek. Integendeel: de generaals weren zich met regelmaat duchtig in het publieke debat.

Of het nou gaat om meer rechten voor de Koerden, de gevreesde toenemende invloed van de politieke islam of het toelatingsproces voor de Europese Unie: de militairen doen hun duit in het zakje. Zo werd Europa dit voorjaar nog opgeschrikt door generaal Tuncer Kilinc, die openlijk twijfelt aan de oprechtheid van de EU. We kunnen ons beter richten op landen als Iran of Rusland, want Europa houdt ons gewoon aan het lijntje, vond Kilinc.

Wat voor man is Hilmi Özkök? Hij is een typisch product van de militairen: streng seculier en een overtuigde kemalist. Na de militaire academie bezocht de in 1940 geboren Özkök in de jaren zeventig de hogere krijgsschool. Hij vervulde verscheidene functies bij de NAVO. In 1996 was hij NAVO-bevelhebber van de landstrijdkrachten in Zuidoost-Europa.

Bij zijn aanstelling als de bevelhebber van de Turkse landstrijdkrachten verklaarde hij alles te doen om de politieke islam in Turkije te bestrijden. Elke concessie aan de fundamentalisten zal het land terugwerpen 'naar de donkere Middeleeuwen', zei hij. De militairen dragen volgens hem een zware verantwoordelijkheid om de seculiere staat te verdedigen.

De nieuwe chefstaf staat al direct voor een enorme uitdaging: de mogelijke Amerikaanse aanval op Irak. Turkije is daar fel op tegen. Het vreest dat Irak zal uiteenvallen en zo de Koerden een kans zal bieden in het noorden een zelfstandige staat te vormen.

Zowel premier Bülent Ecevit als Özköks voorganger Kivrikoglu heeft publiekelijk gewaarschuwd tegen een ingrijpen van de VS. De Turken hebben nu hun handen vol aan de vredesmacht (ISAF) in Afghanistan waarvan zij het bevel hebben overgenomen van de Britten. Zij moeten de buitenwereld laten zien dat zij die klus kunnen klaren. Maar Turkije kan het zich niet veroorloven de VS tegen de haren in te strijken. Afhankelijk als het land is van IMF-leningen om de economie nog enigszins overeind te houden, weet Ankara heel goed aan welke kant zijn boterham is gesmeerd.

Daarom krijgen de VS toestemming Turkse bases te gebruiken bij een aanval op Saddam. Meedoen aan een grondoorlog willen de Turken absoluut niet. Maar Özkök zou zich in dat geval wel gedwongen kunnen voelen troepen naar Noord-Irak te sturen, om te voorkomen dat daar een onafhankelijk Koerdistan ontstaat.

Özkök is gegoten uit de zelfde mal als zovele bevelhebbers voor hem. In zijn gezaghebbende boek over het Turkse leger Shirts of Steel beschrijft de journalist Mehmet Ali Birand hoe de aankomende militaire leiders worden gevormd. Hoe zij leren de politici te wantrouwen, omdat die er altijd een puinhoop van maken en dat zij alleen maar op zichzelf en hun makkers kunnen vertrouwen.

'Verwacht alsjeblieft niet dat Özkök anders is dan zijn voorgangers', zegt een politieke waarnemer uit Ankara, 'zij komen allemaal van dezelfde lopende band.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden