Geneesmiddelen houden patiënt uit het ziekenhuis

De gezondheidszorg blijft hoog op de politieke agenda staan. Het terugdringen van de kosten van geneesmiddelen is ook voor Paars II een belangrijk doel....

AL JAREN geeft Nederland meer geld uit aan geneesmiddelen dan er in de pot zit. De overheid bedenkt regelmatig maatregelen om die uitgaven terug te dringen. De vergoeding van geneesmiddelen wordt geregeld in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). Geneesmiddelen worden geclusterd in groepen (bijvoorbeeld antidepressiva) en binnen zo'n cluster wordt de gemiddelde prijs vastgesteld. Is een geneesmiddel duurder dan deze gemiddelde prijs, dan moet de patiënt bijbetalen.

Omdat het GVS niet voldoende bezuinigingen oplevert, bedacht het ministerie van VWS dit jaar nieuwe maatregelen om de kosten onder controle te krijgen. Een van deze maatregelen is dat wanneer een geneesmiddel in de toekomst onder het GVS wil vallen, er sprake moet zijn van een klinisch relevant verschil met de bestaande geneesmiddelen. Hierbij gaat het om de technische mogelijkheden en niet om het gebruikersgemak (zoals pil in plaats van injectie).

Als tweede modernisering van het GVS verplaatst de overheid haar budgetverantwoordelijkheid meer naar de verzekeraars, die de verantwoordelijkheid op hun beurt weer gaan delen met groepen op regionaal niveau. Zo kan het in de toekomst gebeuren dat een geneesmiddel in de regio-Amsterdam wel wordt vergoed, maar in de regio-Groningen niet. De vergoeding wordt bepaald door regionale verzekeraars, ziekenfondsen en artsen. Waar staat in dit alles het belang van de patiënt?

Het nieuwe regeerakkoord stelt kostenbeheersing van nieuwe geneesmiddelen boven het belang van de gezondheidszorg voor de individuele patiënt en de maatschappij. In landen buiten Europa en in de Verenigde Staten neemt het geneesmiddel een belangrijkere plaats in binnen de gezondheidszorg dan bij ons. Doet iedereen het verkeerd, behalve wij?

Een moderne overheid toetst de behoefte, gaat hiermee rekenen en stelt dan een budget vast, in plaats van omgekeerd. Als basis hiervoor moet het ministerie van VWS farmaco-economisch onderzoek initiëren.

De Amerikaanse econometrist Frank Lichtenberg heeft de statistische relatie onderzocht tussen het extramuraal voorschrijven van geneesmiddelen en ziekenhuisopnames in de VS. Hierbij heeft hij gegevens van 1991 en 1992 vergeleken met die van 1980. Hij komt tot een zeer duidelijke conclusie. Geneesmiddelen houden patiënten uit het ziekenhuis.

Bij een extra uitgave van 1 dollar aan farmaceutische hulp wordt 3,7 dollar bespaard aan ziekenhuiskosten. De poliklinische zorg nam echter met 1,5 dollar toe. Netto dus een besparing van 2,2 dollar voor elke dollar die extra werd uitgegeven aan geneesmiddelen.

Zijn dit soort farmaco-economische berekeningen reëel? Ik denk van wel. Eind 1996 kon Nederland beschikken over geneesmiddelen om een infectie met het humaan immunodeficiëntie virus (hiv), de veroorzaker van aids, te bestrijden.

Hoewel uitroeiing van het hiv nog ver weg is, werd in 1997 in alle landen waar de anti-hivmiddelen in combinatie werden toegepast duidelijk dat het aantal aids-diagnoses, aids-doden, verpleegdagen en het gebruik van profylactische middelen ter bestrijding van opportunistische infecties met minimaal 50 procent was afgenomen en speciale ziekenhuisafdelingen waar aids-patiënten werden behandeld, gesloten konden worden.

In dit geval heeft de overheid geen pogingen gedaan om te bezuinigen op geneesmiddelen, maar zelfs een extra budget beschikbaar gesteld voor de snelle introductie van deze anti-hivmiddelen.

De onderzoeken van Lichtenberg tonen aan dat pogingen van de overheid om uitgaven voor geneesmiddelen te beperken contraproductief kunnen zijn, aangezien medicijnen meer besparen aan ziekenhuisuitgaven dan ze kosten.

Als hiernaast ook de andere voordelen van nieuwe en betere geneesmiddelen, zoals de positieve invloed op de gemiddelde levensverwachting en het aantal gewonnen levensjaren, in de politieke besluitvorming worden meegenomen, zal een moderne regeling ontstaan waarin de patiënt centraal staat en waarop het nieuwe kabinet trots op kan zijn.

Femia Kievits is immunoloog en beleidsmedewerker bij de Stichting Aids Fonds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden