Gender wordt nu al op z'n Nederlands uitgesproken, zo ingeburgerd is dat woord geraakt

Beeld Studio V

Gender wordt nu al op z'n Nederlands uitgesproken, met de 'g' van gedoe en goeie genade: zo ingeburgerd is dat woord geraakt. Niet overal, ik denk dat in Drenthe veel mensen niet voortdurend peinzen over 'gender trouble'.

Laat Gender Trouble nu ook de titel van het boek zijn dat de Amerikaanse filosoof Judith Butler schreef. Zij mag gelden als de hogepriesteres van de genderbeweging. Ook in Nederland in de universiteitssteden is er een kleine groep van activisten en academisch geïnspireerden die haar werk niet zomaar lezen, maar die 'in' Butler zijn. Dat klinkt sektarisch, en dat is het ook, omdat Butlers proza uitblinkt in een zekere ondoorgrondelijkheid.

Het heeft iets van een geheime leer, een heel begrippenapparaat dat je je eerst eigen moet maken, zoals 'gender performativiteit' en 'iterability', waarvoor in het Nederlands geen goede vertaling bestaat, maar dat zo iets betekent als 'herhaalbaarheid in verschillende contexten'.

Nu ja, u snapt het: pas wie langdurig door die woordsoep heeft gewaad, mag zich tot de ingewijden rekenen. Vergelijk het met een heel strikt deurbeleid bij de dansclub.

Ik zou me graag alleen maar verkneukelen over Butler en haar devote achterban, maar eerdere generaties, waaronder de mijne, omhelsden de Franse denkers Michel Foucault en Jacques Derrida, en de nog ouderen zworen bij neomarxisten als Theodor Adorno en Louis Althusser. Dat las ook niet altijd even lekker weg. Het lijkt erop dat elke lichting, steeds opnieuw haar eigen academische mysticus zoekt.

Brandpunt

Vijfentwintig jaar geleden ging het de hele tijd over 'seksualiteiten', en nu zijn het genderverhoudingen die in het brandpunt staan. Gender, als de sociaal culturele aspecten van iemands biologische geslacht, ik leg het toch nog maar even uit. Er wordt een jongetje geboren, althans, daar lijkt het op, maar zo iemand blijkt in de loop van zijn adolescente leven veel meer meisje of vrouw te zijn. Of: er wordt een wezentje geboren met geslachtskenmerken van beiderlei kunne, waarna artsen en ouders tamelijk willekeurig een knoop doorhakken.

Zoals de homo een tijd geleden nog iets opzienbarends had, zo geldt dat nu voor de transgender, de transseksueel en de genderfluïde types, zoals ze zichzelf omschrijven. Een beetje man, een beetje vrouw en veel daartussenin, is het idee.

Het is moeilijk oordelen over een lijdensdruk die niet de jouwe is, het gevaar van onderschatting is reëel, maar het idee dat ik nooit 'een vent uit één stuk' ben geweest, en dat er 'vrouwelijke' elementen meespeelden in mijn lichaam, heb ik nooit voor een openbaring gehouden. Ik heb altijd een zwak gehad voor mannen en vrouwen die bij tijd en wijle hun 'genderscript' vergeten en zomaar eens wat aanklooien, al tastend en improviserend, op goed geluk.

Dat was grappig en verwarrend en paste helemaal bij die jaren zeventig en tachtig. Maar ik moet erkennen dat ik nooit het diepe ongeluk heb ervaren 'in een verkeerd lichaam' te zijn geboren. Ik ken een paar mensen die van geslacht zijn veranderd, en als ik zie hoeveel moeite daar werd gedaan, hoeveel narigheid voor lief werd genomen, dan kan ik het onmogelijk afdoen als een gebbetje.

Maar al die gender-gemengde mensen, die alles problematiseren in termen van een beetje Maggi en een beetje van mezelf, een precieze dosis mannelijk en een even precieze van het vrouwelijke, die werken me op de zenuwen. Wie heeft ze ooit beloofd dat er een recht bestaat je 'helemaal thuis te voelen in je lichaam', altijd, overal?

Ik kan nog steeds met grote verwondering naar mijn spiegelbeeld kijken, en denken: 'Dus dit is wat anderen zien?' Heel soms klopt het een beetje, meestal is mijn uiterlijk een karikatuur van mijn innerlijk. We noemen het wel vervreemding, of ouder worden, en ik dacht altijd dat het gewoon onderdeel uitmaakte van de menselijke conditie.

En dan nog iets: het begint erop te lijken dat mensen denken dat het aantal problemen eindig is. Dus als een Sire-campagne aandacht besteed aan jongensgedrag en de specifieke problemen die daarbij komen kijken, moet het wel een antifeministische actie zijn, want al die aandacht gaat maar af van de meisjes en de vrouwen. Wat geen logische gevolgtrekking is. Er zijn namelijk onnoemelijk veel problemen. Echt genoeg voor iedereen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden