Genadeloos profiel van minister Plasterk

Bij het politieke profiel heeft de journalist de regie, bij het politieke interview bepaalt de politicus de boodschap.

Beeld x

De ene PvdA-minister mocht zaterdag op de economiepagina's de nieuwe Wet werk en zekerheid toelichten in een groot interview. Dat er diezelfde dag in minstens dertien andere kranten prominent een vraaggesprek met Lodewijk Asscher werd gepubliceerd - 's avonds zat de minister ook nog bij Nieuwsuur - bleef niet onopgemerkt. Er werd de draak mee gestoken, maar inhoudelijk leidde het verhaal niet tot klachten. Het profiel van een andere PvdA-bewindsman in bijlage Vonk riep daarentegen protest op. 'De mislukking van Ronald Plasterk', luidde de titel op een groezelige bewerkte cover met de foto van de minister van Binnenlandse Zaken.

'Is het de bedoeling dat hij aftreedt?', mailde een lezer. Dat het stuk een 'ronduit beschadigend effect op de mens Plasterk' heeft, leek hem evident- alleen de kop al. 'Dan ben je niet met een kritisch artikel bezig, maar met het onderuithalen van een persoon.' Het is 'publieke karaktermoord', concludeerde een briefschrijver.

Tegenpool

Het politieke profiel en het politieke interview: de genres zijn welhaast elkaars tegenpool. Voor een profiel wordt de hoofdpersoon niet per se zelf geïnterviewd. Het bestaat in de eerste plaats uit informatie die is verkregen van derden. De regie ligt in handen van de journalist. Bij een interview heeft de politicus de touwtjes in handen, althans gedeeltelijk. Hoe kritisch de vragen ook mogen zijn, hij bepaalt wat hij kwijt wil. Hij verkondigt zijn boodschap.

Die boodschap begint steeds meer op reclame te lijken, signaleerde Tom-Jan Meeus vorige week bij het in ontvangst nemen van de Anne Vondelingprijs voor zijn politieke verslaglegging in NRC Handelsblad. 'Net als in de reclame draait politiek tegenwoordig primair om message control.' De trend is volgens hem onomkeerbaar en stelt de journalistiek voor een probleem: 'Het komt helder over, maar het versterkt de onwaarachtigheid.' Serieuze kranten in Amerika publiceren daarom nog maar zelden lange interviews met politici, dat vinden ze 'silly', beneden hun niveau.

Vorig jaar signaleerde de eindredacteur van BBC's Newsnight ook al dat het genre klem zit. Uitzonderingen daargelaten, sprak hij van een 'onvruchtbare, rituele toestand', die zich als volgt voltrekt: de interviewer suggereert dat het beleid of de opvatting van de politicus verkeerd/inconsistent/ongefundeerd is. De politicus ontkent de verwijten/negeert de vraag/suggereert dat 'echte mensen' zich over iets anders zorgen maken. Dat wordt een paar keer herhaald. Ook Volkskrantredacteuren herkennen zich daarin. 'Je weet dat je een prefabboodschap krijgt', zegt er een, 'daar is lastig doorheen te breken.'

Message control

Wie wilde, kon in de talloze interviews met Asscher ook vormen van message control ontwaren. In de meeste stukken kwam de 'werknemer als kostenpost' en 'een fatsoenlijke arbeidsmarkt' in verschillende gedaanten terug. Een aantal voorbeelden - een vast contract voor de juf, schoonmakers op ministeries - dook op diverse plekken op.

De leidinggevenden van de krant vinden het interview met Asscher kort voor het van kracht worden van een belangrijke wet die zoveel mensen raakt, verdedigbaar. De minister werd kritisch bevraagd, maar tot nieuwe inzichten leidde het niet.

Het gaat te ver om het grote, politieke interview dan maar dood te verklaren. Als Jesse Klaver op dinsdag de nieuwe fractievoorzitter van GroenLinks wordt, is het aangenaam op zaterdag een portretterend interview met hem te lezen. En uiteraard kan een boodschap politiek relevant nieuws bevatten, zoals in het interview met VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra eind april, waarin hij stelde dat 'stabiele regimes' van dictators niet te snel moeten worden omvergeworpen.

Anonieme bronnen

Wel biedt dat andere genre, het politieke profiel, meer mogelijkheden reclameboodschappen te omzeilen - Meeus noemde het een 'veel gelukkigere vorm'. Het kost aanzienlijk meer tijd, voor een uitgebreid profiel worden eerder vijftien dan vijf mensen gesproken. En het vergt een brede rug. In de Haagse kaasstolp, waar journalisten en politici elkaar dagelijks nodig hebben, kan een kritisch profiel tot verkilling en een informatieblokkade leiden. Zeker wanneer de auteur zijn eigen interpretatie geeft en maar weinig mensen citeert.

Dat was ook het geval bij het profiel van Plasterk. Onderaan het stuk stond de regel: 'Dit stuk kwam mede tot stand op grond van veertien gesprekken met (voormalige) politici en ambtenaren.' Het gebruik van anonieme bronnen en het ontbreken van wederhoor versterkte het beeld van een politieke afrekening. De auteur heeft die wederhoor wel toegepast. Hij heeft gesproken met Plasterk en zijn woordvoerder en op hun voorspraak een aantal wijzigingen aangebracht. Dit had aan de verantwoording moeten worden toegevoegd. Dat vinden de auteur en de chef van Vonk bij nader inzien ook.

Genadeloos en onderzoekend

De neergang van Plasterk was in de presentatie voorts nogal vet aangezet ('The rise and fall van', 'deconfiture', 'afgegleden in de Haagse pik-orde'). Op het Binnenhof is 'de mislukking' van deze bewindsman al langer onderwerp van gesprek, vertelt de auteur, die de minister al vijf jaar volgt. Een deel van de lezers was daar nog niet van doordrongen, maar moest vanuit die vaststelling aan het verhaal beginnen.

De concluderende koppen passen binnen de formule van Vonk, dat niet voor niets een 'achtergrond & opinie'-katern heet. Auteurs mogen stelling nemen en de presentatie is demonstratiever en frivoler dan in de nieuwskrant. In dit geval heeft het bij sommige lezers afbreuk gedaan aan het verhaal. Plasterk was bij voorbaat de underdog, waardoor de analytische inslag van het stuk werd gemist. Die was weliswaar genadeloos, maar ook onderzoekend (hoe kon de snelste denker van het Binnenhof vastlopen in de politiek?) en genuanceerd (met ruimte voor positieve geluiden).

Onder 'Binnenhofvolgers' oogstte Plasterks profiel juist waardering. Om ook minder ingevoerde lezers mee te krijgen, zal het wederhoor een plek moeten krijgen en zal in de presentatie de indruk van een inquisitie vermeden moeten worden. Dan verdient het politieke profiel ruim baan, ook het genadeloze profiel. Want genadeloos de macht controleren is een kerntaak van de redactie. Overigens laat de auteur weten dat hij niet door Plasterks ministerie in de ban is gedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden