Genadeloos inkijkje in de vetes tussen de NS en ProRail

Negen maanden mocht adviseur Jaap Bierman meekijken bij de NS en ProRail, als hij maar niet zou adviseren om de splitsing terug te draaien. Een opdracht waaraan hij zich niet kon houden. Door

De aanstelling van Jaap Bierman (44) leidt in 2012 al tot onrust tussen de NS en ProRail. De komst van de topadviseur is een ideetje van het ministerie van Infrastructuur. De Tweede Kamer verwijt minister Schultz van Infrastructuur, dan verantwoordelijk voor het spoor, te weinig regie te voeren. Om aan de wensen van de Kamer tegemoet te komen, geeft de minister de spoorbedrijven opdracht een gezamenlijk rapport met analyses van de problemen en aanbevelingen ter verbetering op te stellen. Het is Schultz om het even wie de opdracht uitvoert.


De onderlinge verhoudingen tussen de NS en ProRail zijn dan ronduit kil. Toenmalig NS-topman Bert Meerstadt heeft kort tevoren heimelijk gepoogd de Tweede Kamer te verleiden de 'rigoureuze knip' tussen de NS en ProRail te herzien.


De spoorbeheerder ProRail jaagt de NS op zijn beurt in de gordijnen met pleidooien voor meer marktwerking en een openlijke lobby om meer zeggenschap te krijgen over de dienstregeling van de NS.


De opdracht van het ministerie impliceert dat de NS en ProRail een buitenstaander een inkijkje moeten geven in de keuken van het Nederlandse spoor, inclusief alle vetes. En erger: de buitenstaander mag adviezen opstellen met potentieel verstrekkende gevolgen voor de spoorbedrijven.


De directies van de NS en ProRail eisen een kandidaat die op geen enkele wijze aan de ander is gelieerd. In de voortslepende strijd om de macht op het spoor zijn zowel de NS als ProRail als de dood in te stemmen met de aanstelling van een adviseur die de belangen van de ander dient. De zoektocht brengt de spoorpartijen tot ver buiten de landsgrenzen. Ze vinden hun adviseur uiteindelijk bij de vestiging van Shell in Istanbul.


Jaap Bierman is verantwoordelijk voor het mediterraans leidingnetwerk van Shell, als hij wordt gevraagd om de nieuwe gezamenlijke spoorfilosofie van de NS en ProRail vorm te geven. De topmanager woont en werkt al tien jaar voor Shell in het buitenland en is een slapend lid van de VVD. Eerder verdiende hij zijn sporen bij het toonaangevende adviesbureau McKinsey.


De NS en ProRail nemen Bierman samen in dienst. De spoorbedrijven betalen ieder de helft van zijn salaris, hij rapporteert rechtstreeks aan beide directies en op het Railforum van reizigersorganisatie Rover deelt Bierman afgelopen najaar zelfs visitekaartjes uit met de logo's van zowel de NS als ProRail. De adviseur wordt aan de buitenwacht gepresenteerd als het toonbeeld van de excellente samenwerking tussen de NS en ProRail.


Maar van excellente samenwerking is geen sprake, concludeert Bierman. Op basis van wat hij in negen maanden bij de NS en ProRail heeft gezien, acht hij zijn opdracht om binnen de kaders van de splitsing te adviseren ontoereikend. Bierman vraagt zijn opdrachtgevers toestemming om de strikte scheiding van de NS en ProRail ter discussie te stellen in zijn eindrapport. De NS-directie heeft geen bezwaar, de top van ProRail weigert categorisch.


Het is niet het enige element uit het conceptrapport van Bierman dat de onderhandelingen met de directies van de NS en ProRail niet overleeft. Zelfs de titel van het rapport wordt afgezwakt. Het conceptrapport heet in december nog Eerst Beter, dan Meer. Vermoedelijk refereert Bierman aan zijn advies eerst de weeffouten te herstellen alvorens de wens van de Kamer uit te voeren om meer treinen in te zetten. Maar het rapport dat de Tweede Kamer later dit jaar ontvangt, zal Beter en Meer heten.


Bierman heeft zijn eigenlijke bevindingen deze maand alsnog in een ongecensureerd, vertrouwelijk memo aan de directies van de NS en ProRail gestuurd. Het memo is maandag in het bijzijn van Bierman ter sprake gekomen tijdens een vergadering van de Klankbordgroep Lange Termijn Spooragenda. Deze adviesgroep, onder meer bestaande uit oud-minister van Milieu Hans Alders en voormalig FNV-voorzitter Agnes Jongerius, helpt staatssecretaris Wilma Mansveld (nu belast met het spoor) bij het opstellen van een nieuw spoorbeleid.


Mansveld was maandag niet bij het overleg aanwezig. Op de vraag van Jongerius hoe Bierman zelf tegen de scheiding van de NS en ProRail aankijkt, heeft de adviseur uitgebreid verslag gedaan van zijn bevindingen achter de schermen bij de spoorbedrijven. De treinreiziger is beter af als de NS en ProRail weer samengaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden