Gemiste kans, brave tentoonstelling

Een ouderwetse les, deze tentoonstelling die zonder enige kritische noot de gebaande paden volgt.

Het moet een dilemma zijn voor menig Nederlands museumdirecteur. Althans,dat zou het in ons vrije, eigenwijze, nieuwsgierige land moeten zijn. Wat doe ik in het Ruslandjaar, het Turkijejaar, het Chinajaar, het om het even welk landenjaar?


Dein ik mee op de golven van de economische promotiecampagne, die zo'n landenjaar in eerste instantie is. En toon ik het mooiste, beste, meest bijzondere wat een land te bieden heeft? Of maak ik gebruik van de gelegenheid en vertel ik een eigen verhaal, dat wellicht niet altijd ronkend en rooskleurig is?


2013 is in Nederland Ruslandjaar. Het initiatief komt van deze bepaald niet onomstreden grootmacht, die in Europa al jaren bezig is met een vriendenoffensief. Talrijke musea zijn ingehaakt, waaronder ook het Bonnefantenmuseum in Maastricht.


Welke uitweg heeft dit serieuze museum voor moderne kunst uit het landenjaardilemma gekozen? Zonder twijfel de eerste. Zoals de Hermitage een ode brengt aan tsaar Peter de Grote, zo kiest het Bonnefanten voor het tonen van de schatten.


Zo'n negentig schilderijen zijn op verzoek van de vorige directeur door gastcurator Sjeng Scheijen bijeengebracht. Onder de naam De Grote Verandering belichten ze een bij ons tamelijk onbekende periode, namelijk de twee decennia voorafgaand aan de Russische Revolutie.


Ook wel: de twee decennia voorafgaand aan het beroemde Zwarte Vierkant, waarmee Malevitsj - de Russische Mondriaan - het land rond 1915 de abstracte kunst in parachuteerde.


Met een mix van bekende (Malevitsj, Kandinsky, Tatlin) en onbekendere namen (Larionov, Masjkov, Rozanova) cirkelt de tentoonstelling langs de kunstkringen, die destijds rijkelijk bloeiden. Wat blijkt? In die kunstkringen komen alle bekende, westerse stromingen voorbij: het hoekige kubisme, het gefragmenteerde futurisme, het felgekleurde fauvisme.


Zo groot is het feest der herkenning, dat het lijkt alsof de tentoonstelling vooral wil laten zien hoe beschaafd en bereisd de Russen destijds waren, hoezeer zij de jongste kunstontwikkelingen in West-Europa op de voet volgden.


Natuurlijk is het bijzonder om werk te zien dat het land nooit eerder heeft verlaten. Spannend wordt het pas als de talrijke verwijzingen naar Bracque of Picasso gepaard gaan met een eigen zoektocht. Dan ontstaat de bizarre combinatie van Russische macho's in een Matisse-achtig bloemetjesdecor (Ilja Masjkov: Zelfportret met Petr Kontsjalovskij, 1910). En in de groene streep van Olga Rozanova (Groene Streep (Kleurenschilderij), 1917) schuilt, anders dan in de dichtgekalkte lijnen van Mondriaan, een wereld van kleur- en verfplezier.


Maar wat is het braaf en voorspelbaar. Wat is het een ouderwetse les, deze tentoonstelling die zonder enige kritische noot de veilig gebaande paden van de kunstgeschiedenisboeken volgt.


Terwijl juist zo'n culturele bloeiperiode smeekt om een update, om een actuele blik. Hoe gaan de Russen om met hun rijke, culturele erfenis? Hoe ziet het kunstklimaat van vandaag eruit? Houdt Poetin eigenlijk van kunst, of van kunstenaars?


Poetins harde aanpak van de in de kerk zingende vrouwenpunkband Pussy Riot doet het ergste vrezen. Een gemiste kans dat het museum ervoor heeft gekozen om in zijn comfortzone te blijven en deze vragen niet heeft durven stellen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden