Gemeenteverkiezingen Iran in teken van machtsstrijd

Al zeker 70 duizend Iraniërs hebben zich tijdens de eerste twee inschrijvingsdagen kandidaat gesteld voor de gemeenteraadsverkiezingen in Iran eind februari....

Van onze correspondent

CAIRO

De hoge opkomst betekent een opsteker voor de hervormingsgezinde president Khatami, die sinds zijn enorme verkiezingsoverwinning vorig jaar is verwikkeld in een harde en vaak gewelddadige machtsstrijd met een conservatief blok rond ayatollah Khamenei. Algemeen worden de gemeenteraadsverkiezingen beschouwd als een graadmeter voor de populariteit van Khatami en diens liberaliseringsoffensief.

Al voor de kandidaatstelling waren de twee partijen in een heftig conflict verwikkeld over wie straks welke waarnemers waarnaartoe mag sturen. Khatami's verkiezingsoverwinning vorig jaar was zo enorm (70 procent bij een opkomst van 90 procent), dat zelfs bij een verminderde populariteit een nieuwe zege waarschijnlijk lijkt. Om die reden zijn de Khatami-aanhangers bang dat de conservatieven met de stembusuitslag gaan rommelen. Gemengde teams van waarnemers moeten dat voorkomen.

Een tweede struikelblok is de kandidaatstelling. Bij de verkiezingen voor de machtige Raad van Deskundigen in november werden vrijwel alle pro-Khatami kandidaten van de lijst gestreept. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft aangekondigd niet mee te werken aan weer zo'n blokkade, maar conservatieve geestelijken benadrukken dat zij in dezen het laatste woord hebben. Gezien het enorme aantal kandidaten lijkt het niet waarschijnlijk dat de conservatieven even eenvoudig de lijsten kunnen 'zuiveren' als voor de kleine honderd posten in de Raad van Deskundigen.

Tijdens de verkiezingscampagne moet Khatami opboksen tegen het conservatieve machtsblok dat bestaat uit de staatsmedia, de geestelijkheid, de rechterlijke macht en het veiligheidsapparaat. Daarbij komen de vijf miljoen jonge mannen en vrouwen van de Basji en de Revolutionaire Garde. Dit zijn de steeds gewelddadiger opererende milities die toezien op de strenge zeden, die de afgelopen talloze Khatami-aanhangers molesteerden. Een belangrijke tegenslag voor Khatami was de legalisering eerder dit jaar van de Basji en de Garde, waardoor deze nu recht krijgen op fondsen en verkorte militaire diensttijd.

Het was niet de enige klap die Khatami opliep. Drie weken geleden werden kort na elkaar vijf lichamen van schrijvers die sympathiseerden met Khatami in en rond Teheran gevonden. Khamenei beschuldigde Israël en Amerika van de moorden, maar algemeen wordt aangenomen dat ze het werk zijn van Khatami's tegenstanders, die de steeds actievere Iraanse intellectuelen willen intimideren.

Nog steeds is niemand officieel in staat van beschuldiging gesteld, wat de indruk wekt dat Khatami zijn mensen niet kan beschermen. Dit idee wordt versterkt door de onthulling van een hooggeplaatste Iraanse ambtenaar dat inmiddels bekend is wie in september vice-president Nouri en minister van Cultuur Mohajerani hebben aangevallen, maar dat er niets tegen de daders wordt ondernomen.

Een andere tegenslag voor Khatami was het gedwongen ontslag van twee oprichters van de Iraanse Islamitische Partij voor Participatie, dat speciaal in het leven was geroepen voor de komende verkiezingen. Mohsen Aminzadeh en Mohammad Sadr moesten zich terugtrekken vanwege een wet die hoogwaardigheidsbekleders verbiedt lid te zijn van een partij. De wet dateert van voor de revolutie en lijkt nieuw leven ingeblazen om Khatami dwars te zitten.

Tot overmaat van ramp voor de liberalen werd tegelijkertijd het hoger beroep van de vorige burgemeester van Teheran Karbaschi verworpen. Voordat hij wegens vermeende corruptie uit zijn functie werd gezet, speelde Karbashi een doorslaggevende rol in de verkiezingsoverwinning van Khatami. Het hof verminderde weliswaar Karbashi's straf, maar handhaafde het verbod op politieke activiteit in de komende tien jaar. Het is niet waarschijnlijk dat Karbashi's politieke carrière zo'n lange afwezigheid overleeft.

Khatami staat nu voor de opgave om zonder zijn 'spin-doctor' een even klinkende overwinning te behalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden