Nieuwsbesluiten van overheden

Gemeenteraden mogen gaan besluiten via video, al is een cursus wel handig

Gemeenteraden en andere decentrale overheden, die nu amper bijeenkomen, mogen besluiten nemen via digitale vergaderingen. Na de Tweede Kamer stemde ook de Eerste Kamer dinsdag in met een spoedwet die dit regelt.

Ook gemeenteraadsleden en burgemeesters moeten digitaal leren werken. Hier beantwoordt de Haarlemse burgemeester Jos Wienen vragen tijdens een livechat.Beeld ANP

‘Het is belangrijk dat het openbaar bestuur juist in deze periode verder kan’, vindt minister Raymond Knops van Binnenlandse Zaken. De wet geldt in ieder geval tot 1 september en kan, als het nodig is, steeds met twee maanden worden verlengd. De wet gaat zo snel mogelijk in.

Hiermee komt er een einde aan wonderlijke taferelen in menige gemeenteraadszaal, de afgelopen weken: de voorzitter, in principe de burgemeester, opent plechtig de vergadering om het woord te richten tot voornamelijk lege stoelen. De publieke tribune is al helemaal onbezet.

De voorzitter stelt vast dat het quorum (de helft van het aantal raadsleden plus één) niet is gehaald, sluit daarop de vergadering en schrijft onmiddellijk een nieuwe uit voor de dag erna. De wet bepaalt dat er in zo’n geval geen quorum noodzakelijk is om in elk geval enige besluiten te kunnen nemen.

Eén raadslid

Gemeenteraadsvergaderingen met één raadslid vonden de afgelopen weken her en der in Nederland plaats. In die van Amsterdam van vorige week was GroenLinks-fractievoorzitter Femke Roosma de vrijwilliger van dienst om met een aantal hamerstukken in te stemmen.

Nu krijgen de gemeenteraden er een optie bij om de komende maanden collectief te vergaderen en te besluiten, zonder de gang naar de raadszaal te hoeven maken. Voor besluitvorming was fysieke aanwezigheid een voorwaarde. 

Besluiten nemen hoeft niet per se digitaal – het heeft wat Binnenlandse Zaken betreft nog steeds de voorkeur dat gemeenteraden als ze dat willen fysiek bijeenkomen, met inachtneming van de ‘coronaregels’ – maar vermoedelijk gaat meer dan de helft van de 350 gemeenteraden de komende tijd online vergaderen.

Dat is althans de inschatting van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Vereniging van Griffiers, twee belangenorganisaties die betrokken waren bij de totstandkoming van de spoedwet. Ze houden momenteel in allerijl ‘webinars’ (digitale voorlichtingsbijeenkomsten) om raadsleden en griffiers uit te leggen hoe ze – veelal via Microsoft Teams – kunnen vergaderen. Ook voor leden van de provinciale staten, die eveneens onder de spoedwet vallen.

Werk aan de winkel

Dat er nog werk aan de winkel is, bleek tijdens zo’n webinar van afgelopen vrijdag met ruwweg driehonderd deelnemers. Dat de spoedwet eraan zit te komen is al enige tijd bekend. Nu is de stand van zaken dat ongeveer een op de tien gemeenten een ‘werkende oplossing’ zegt te hebben of de afgelopen weken al eens digitaal met de raad heeft vergaderd.

Gezien de urgentie organiseert de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden zelfs op Goede Vrijdag zo’n webinar. Directeur Henk Bouwmans verwacht dat de eerste gemeenten de spoedwet volgende week toepassen.

‘Zo moeilijk is het allemaal niet’, zegt griffier Hans Rijs van de gemeente Bodegraven-Reeuwijk, een gemeente die hier al mee heeft geëxperimenteerd. Aan de wettelijke voorwaarde van openbaarheid te voldoen is evenmin een probleem, zegt Rijs. ‘Burgers kunnen nu vaak al via een live-verbinding de vergadering volgen. Kwestie van streamen.’

Weten wie stemt

Nu er straks ook echt besloten mag worden langs digitale weg heeft Rijs op basis van de experimenten en ervaringen bij webinars alvast één advies: ‘Zeg straks nou niet alleen ‘voor’ of ‘tegen’ als je stemt, voeg even een paar woorden toe zodat je langer in beeld bent en we weten wie wat stemt.’

Veel gemeenteraden stelden de afgelopen tijd vergaderingen uit of zijn in een enkel geval tóch fysiek bijeengekomen (zonder publiek). Gemeenteraden tellen minimaal 9 en maximaal 45 leden. De coronarichtlijnen verbieden geen samenkomsten mits de afstandsregels in acht worden gehouden.

Alleen al om gehoor te geven aan de oproep om vooral thuis te blijven, besloten veel gemeenteraden − volksvertegenwoordigers tenslotte die het goede voorbeeld geven − niet bijeen te komen. Daarbij worden veel raadszetels bezet door ouderen. De gemiddelde leeftijd van de 8.500 raadsleden is 54 jaar.

Merkwaardige gevolgen

Het uitstellen van vergaderingen heeft soms, vanuit democratisch oogpunt bezien, merkwaardige gevolgen. Terwijl het bestuur van de gemeente gewoon doorwerkt, en soms zelfs vergaande maatregelen moet treffen in het publieke domein of met budget schuift vanwege de coronacrisis, ligt de controle daarop door het hoogste gekozen orgaan stil.

‘Het kan natuurlijk niet zo zijn dat de hele lokale democratie maandenlang niet functioneert’, zegt Henk Bouwmans, directeur van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Volgens hem is het almaar uitstellen van besluiten geen optie.

‘Normaal zouden de gemeenteraden zich in deze tijd van het jaar buigen over de voorjaarsnota’s. Al kun je de vraag stellen wat het nu voor zin heeft om over begrotingen te praten, nu het coronavraagstuk zo enorm veel financiële gevolgen heeft die pas later zichtbaar worden.’

Klimaatakkoord

Bouwmans wijst verder op de Regionale Energiestrategie (RES), de provinciale en gemeentelijke inbreng aan het Klimaatakkoord. Gezien de politieke gevoeligheid is het niet aannemelijk dat gemeenten – zoals is afgesproken – voor 1 juni de besluitvorming over een concept-RES afronden, schat Bouwmans in. ‘Dit is zo’n onderwerp waarbij je de betrokkenheid van de burgers heel goed moet organiseren. En dat is nu echt niet eenvoudig.’

Er zijn wel meer hobbels op de weg. Zoals het benoemen van een nieuwe wethouder. Dat moet hoofdelijk én in het geheim gebeuren. De spoedwet biedt nu de mogelijkheid voor een vorm van briefstemmen.

In meerdere gemeenten, Hilversum bijvoorbeeld, staat de benoeming van een nieuwe wethouder op de agenda. In de gemeente Midden-Delfland zal dat, op termijn, ook het geval zijn en wel om een heel wrange reden. Daar overleed vorige week wethouder Hans Horlings (58) aan de gevolgen van het coronavirus.

Ondernemen tussen hoop en vrees: ‘Ik werd gebeld door een ambtenaar. Op zondag!’
De eerste noodloketten voor gedupeerde ondernemers zijn geopend. De Volkskrant volgt drie ondernemers die een beroep doen op de steun van het kabinet.

Nederland na de lockdown: ‘Dit wordt het grootste experiment dat we ooit hebben gedaan’
Premier Rutte waarschuwt dat versoepeling van de lockdown stap voor stap zal gaan. Epidemiologen studeren hard op die stappen. Wat zij zeker weten: ‘Het wordt niet meer hetzelfde als in januari.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden