'Gemeenten willen AWBZ uitvoeren'

Sandra Korthuis..

Gemeenten voeren de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) naar behoren uit, bleek vorige week na een eerste evaluatie van de in 2007 ingevoerde Welzijnswet door het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Cliënten zijn tevreden en gemeenten slagen er steeds beter in om burgers een ‘breed’ welzijnspakket te bieden. Maar gemeenten kunnen meer. ‘Wij zijn prima in staat een groot deel van de langdurige zorg in de AWBZ uit te voeren’, zegt Sandra Korthuis (51), directielid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

U wilt dat de AWBZ, die drastisch hervormd moet worden, naar gemeenten wordt overgeheveld?

‘Ja, maar niet ineens en ook niet in zijn geheel – complexe zorg hoort in de Zorgverzekeringswet bijvoorbeeld. Ik heb een horizon van vijf tot tien jaar voor ogen. Het is een logische combinatie gezien de doelstellingen uit de Wmo: mensen in hun eigen omgeving ondersteunen, zodat ze kunnen blijven participeren in de samenleving. Voordeel voor de burger is dat deze nog maar bij een loket hoeft aan te kloppen.’

De Wmo biedt geen wettelijk recht op zorg, in tegenstelling tot de AWBZ? Zijn kwetsbare burgers dan niet overgeleverd aan de grillen van hun gemeente?

‘Gemeenten hebben laten zien dat ze de Wmo verantwoord kunnen uitvoeren. We lopen nu aan tegen de rafelranden van de wet. De lijn tussen de verschillende stelsels is tamelijk willekeurig getrokken, waardoor burgers soms niet weten bij welk loket ze moeten aankloppen voor ondersteuning of zorg. Hoe groter het terrein, hoe makkelijker het wordt voor gemeenten om in de individuele behoeften van burgers te kunnen voorzien en zorg op maat te leveren. Maar dat betekent niet dat iedereen zijn eigen scootmobiel hoeft te krijgen. Juist door bundeling van krachten kun je effectiever beleid voeren. Mensen kunnen bijvoorbeeld ook gebruik maken van een soort carpoolregeling voor scootmobiels in het verzorgingshuis om de hoek. Bovendien sla je zo twee vliegen in een klap,want je zorg dat mensen de deur uitgaan en onder de mensen blijven komen.’

Maar wat doe je als burger als jouw gemeente er niets van bakt?

‘Ik erken dat er nog lokale verschillen zijn in de uitvoering van de Wmo. Maar er is een kanteling gaande. Hoe duidelijker de verantwoordelijkheden van gemeenten zijn, hoe beter de zorg aan burgers. Het is aan het Rijk om te bepalen welk niveau van zorg we collectief willen aanbieden en wat met het oog op de vergrijzing niet langer vol te houden is. En vervolgens moet ze het lef hebben om dat te communiceren aan de burger.’

Wat bedoelt u?

‘De bezuinigingen in de AWBZ worden regelrecht op het bord van gemeenten gekieperd. Oud-staatssecretaris Bussemaker heeft 800 miljoen euro bezuinigd op de zogenoemde ‘ondersteunende en activerende begeleiding’ van kwetsbare groepen. Gemeenten hebben 127 miljoen euro extra gekregen om dat op te vangen. Natuurlijk vallen er dan burgers tussen wal en schip. Wij hebben steeds gewaarschuwd dat hier grote ongelukken gaan gebeuren. Dat kwetsbare ouderen zonder deze ondersteuning eerder in een instelling belanden. En dat gebeurt.’

Het is dus allemaal de schuld van de overheid?

‘De overheid moet communiceren wat ze doet. Dit was gewoon een bezuinigingsoperatie. Het is een illusie dat gemeenten dit hiaat kunnen opvangen binnen het Wmo-budget.’

Er moet dus meer geld naar gemeenten?

‘Ja, want als je mensen langer zelfstandig thuis wilt laten zijn, moet je investeren in preventie. Ik concludeer dat de meeste euro’s aan het eind van het traject worden uitgegeven; in de Zorgverzekeringswet en in de AWBZ (waar 22 miljard euro in omgaat tegen 5 miljard in de Wmo, red.). Dat is contraproductief. Als wethouder in Rotterdam (voor de VVD, red.) viel het me al op dat ouderen niet de juiste prikkels krijgen. Mensen krijgen allerlei zorg- en welzijnsdiensten aan huis aangeboden, maar ze worden niet gestimuleerd het huis uit te komen. Gevolg is dat ze vereenzamen en andere kwalen ontwikkelen.’

Wat stelt u voor?

‘Wij willen dat 1,5 tot 2 procent van de premieopbrengsten uit de AWBZ en de Zorgverzekeringswet wordt overgeheveld naar gemeenten. Dat is ongeveer 500 miljoen euro, die we dan kunnen inzetten voor preventie. Zorgen dat burgers in staat worden gesteld om eigen verantwoordelijkheid te nemen voor hun welzijn. Dat is beter én goedkoper dan ze te medicaliseren.’

Gaan gemeenten preventie dan ook aanbesteden, net als met de huishoudelijke hulp is gebeurd?

‘Nee, welzijn is geen economische dienst die je kunt vermarkten. Dat zou veel onheil over gemeenten en welzijnsinstellingen afroepen. Bij de thuiszorg hebben we gezien dat je het als een boemerang terugkrijgt als je diensten onder de kostprijs aanbesteedt of aanbiedt. Maar we kunnen wel zakelijker kijken naar vraag en aanbod. Er zijn nog veel welzijnsinstellingen met een geitenwollensokkenimago die niet adequaat inspelen op de behoeften van burgers. Omgekeerd moeten gemeenten ook niet steeds het wiel opnieuw willen uitvinden als er al expertise is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden