Gemeenten vrezen schijnverhuizingen door huishoudtoets in bijstand

Gemeenten vrezen op grote schaal verhuizingen en schijnverhuizingen door de invoering van de huishoudtoets. Door deze maatregel worden uitkeringen van ouders gekort of stopgezet indien inwonende volwassen kinderen betaald werk hebben. Als de werkende kinderen verhuizen, krijgen de ouders soms juist recht op hogere uitkeringen.

Beeld Thinkstock

In Utrecht hebben sommige bijstandsgerechtigde ouders de sociale dienst al aangekondigd dat zij hun volwassen kinderen zullen inschrijven op het adres van een oom of tante, of bij een bekende, zegt een gemeentewoordvoerder.

Creatief gerommel
De 32 middelgrote gemeenten verwachten 'creatief gerommel met het bevolkingsregister', waarschuwt de Zoetermeerse PvdA-wethouder Edo Haan (Sociale Zaken) namens het stedennetwerk. 'De huishoudtoets is een nieuwe stimulans om de gemeentelijke administratie te vervuilen.' Gemeenten moeten die fraude opsporen, maar zitten niet op dat extra werk te wachten, aldus Haan. 'Dan komen we in een heel nare rol. Om nog maar te zwijgen van de extra bureaucratie.'

De huishoudtoets geldt sinds 1 januari bij nieuwe aanvragen voor een uitkering en per 1 juli voor de bestaande gevallen. De hoogte van de uitkering wordt afhankelijk van het opgetelde gezinsinkomen op één adres. Zo wil VVD-staatssecretaris Paul de Krom (Sociale Zaken) 'het stapelen van uitkeringen achter één voordeur' tegengaan. De Krom verwacht met de huishoudtoets 50 miljoen euro te bezuinigen. 'Het doel is dat meer mensen aan het werk gaan. We houden er al rekening mee dat er familieleden gaan verhuizen. Dat mag natuurlijk. Maar schijnverhuizingen zijn fraude. Daar moeten de gemeenten streng op controleren.'

Werkende kinderen
Volgens veel gemeenten is de overheid per saldo vaak duurder uit indien de werkende kinderen vanwege de toetsing van het inkomen verhuizen naar een zelfstandige woning. De ouders krijgen dan soms juist recht op hogere uitkeringen. De kinderen kunnen op hun beurt mogelijk aanspraak maken op huursubsidie.

Gemeenten inventariseren welke gevolgen de maatregel heeft voor hun uitkeringsgerechtigden. Staatssecretaris De Krom schat dat de maatregel landelijk invloed kan hebben op het inkomen van achttienduizend gezinnen.

Utrecht denkt dat het 440 uitkeringen moet beëindigen. Amsterdam beoordeelt 6.000 uitkeringen. Het voorlopige beeld in de hoofdstad is dat bij 20 procent daarvan één van de uitkeringen komt te vervallen. Bij de helft van de tot nu toe onderzochte groep huishoudens wordt de uitkering lager. Deze groep bestaat voor meer dan de helft uit alleenstaande ouders.

De gemeente Den Haag beoordeelt van één op de vijf personen in de bijstand het recht op hun een uitkering opnieuw. 'De maatregel is schieten op een mug met een kanon', vindt de Haagse wethouder Henk Kool (PvdA). 'Het is in onze stad enorm veel werk om alle 3.600 betrokken gezinnen door te lichten. Terwijl het eigenlijk niet veel oplevert.'

Rotterdam schat dat 2.400 personen worden getroffen: 800 gezinnen, gemiddeld 3 per gezin. Maar dat leidt niet automatisch tot een bezuiniging, denkt de stad, omdat daarmee ook de druk op schuldenregelingen en extra toeslagen toeneemt.

Duurder
'Het is goed denkbaar dat de besparingen door de huishoudtoets worden tenietgedaan door andere effecten', zegt wethouder Marco Florijn (PvdA). 'Dat komt bijvoorbeeld door verhuizende familieleden die een beroep doen op andere inkomensvoorzieningen. Het is de vraag of de samenleving netto duurder uit is.'

Rotterdam wil met het kabinet in gesprek over een alternatief voor de huishoudtoets. Dat moet hetzelfde opbrengen en eventuele stapeling van uitkeringen tegengaan, maar mensen wel zelfstandig houden. Florijn: 'Dat gaat de druk op verhuizingen, schuldenregelingen en toeslagen tegen en kan de groei aan ambtelijke uitvoeringsuren binnen de perken houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.