Nieuws

Gemeenten mogen eigen inwoners voorrang gaan geven bij nieuwbouwprojecten

‘Eigen inwoners eerst’ bij nieuwbouw is niet langer taboe. Een voorgenomen aanpassing van de Huisvestingswet maakt dat mogelijk. Onder meer in Zaanstad, Ede, Vijfheerenlanden, Utrechtse Heuvelrug, Bergen (N-H) en Oldebroek willen gemeenten nieuwe huizen exclusief kunnen gunnen aan lokale starters.

Jurre van den Berg en Marc van den Eerenbeemt
null Beeld Raymond Rutting
Beeld Raymond Rutting

Een voorrangsregeling instellen was altijd omstreden, omdat dit wringt met het grondrecht op vrije vestiging. Sociale nieuwbouwkoopwoningen met een prijs tot 355 duizend euro (in 2022 de grens voor de Nationale Hypotheek Garantie) mogen straks voor maximaal 30 procent met voorrang worden toegewezen aan eigen inwoners van een gemeente. Dat bevestigt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Gemeenten mogen zich nu nog niet bemoeien met de toedeling van nieuwbouwhuizen. Alleen op de Waddeneilanden, met hun bijzondere woningmarkt, mogen gemeenten kopers van buiten uitsluiten van de aankoop van een nieuwbouwwoning.

Demissionair minister Ollongren van Binnenlandse Zaken erkende vorig jaar dat het gebrek aan mogelijkheden om eigen inwoners voorrang te geven een ‘knelpunt’ was. Nu ligt er een voorstel om de Huisvestingswet te wijzigen ter consultatie, een tussenstap waarbij iedereen nog commentaar kan leveren op de voorgestelde verandering. Daarna gaat het voorstel ter goedkeuring naar het parlement.

Starters

De huidige schaarste leidt volgens een toelichting op de wetswijziging vaak tot een felle biedingsstrijd om nieuwbouwwoningen. De hoogste bieder wint en minder kapitaalkrachtige kandidaten vallen buiten de boot. ‘Onwenselijk’, meent nu ook de minister. Dit tot grote tevredenheid van de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG), die al langer verruiming van de regels voorstond.

Op de oververhitte huizenmarkt leggen vooral starters die in hun geboorteomgeving willen blijven wonen het steeds vaker af tegen kopers van buiten. Die hebben hun huis in met name de Randstad vaak met een forse overwaarde verkocht en kunnen daardoor flink overbieden. Veel gemeenten willen daarom nieuwe huizen exclusief kunnen gunnen aan jonge kandidaat-kopers, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

De wens bestaat onder meer in Zaanstad, Ede, Vijfheerenlanden, Utrechtse Heuvelrug, Bergen (N-H) en Oldebroek. Maar tot voor kort stuitten zij op juridische obstakels. Net als de Fryske Nasjonale Partij die er zelfs voor pleit Friezen van binnen en buiten de provincie voorrang te geven bij nieuwbouwprojecten in Friesland.

Een gemeente als Ede in Gelderland heeft te maken met veel kopers uit de Randstad, met prijsstijgingen boven het landelijke gemiddelde van 16 procent tot gevolg. ‘De randstedeling is welkom, maar als dat betekent dat onze starters en middeninkomens buitenspel staan, dan wordt dat moeilijker’, zegt wethouder Geert Ritsema (GroenLinks). Hij waarschuwt dat het draagvlak voor de flinke nieuwbouwopgave die Ede heeft, verdwijnt als eigen inwoners geen kans op een huis hebben.

Eigen concept

De gemeente Zaanstad, die te maken heeft met een flinke instroom van huizenkopers uit Amsterdam, bepleitte al langer een verruiming van de mogelijkheid om lokale woningzoekenden voorrang te geven. ‘Je moet je eigen inwoners beschermen’, aldus wethouder Songül Mutluer. De stad introduceerde daarom al een eigen concept om inwoners voorrang te geven op sociale koopwoningen. Daarbij beroept Zaanstad zich niet op de Huisvestingswet, maar op de Wet Ruimtelijke Ordening.

Niet iedereen denkt dat het ‘Zaanse model’ stand zal houden bij de rechter als kopers van buiten de gemeente de regeling zouden aanvechten. De aanpassing van de Huisvestingswet zal eventuele problemen echter voorkomen. Nu is voorrang alleen mogelijk als projectontwikkelaars of andere private partijen zelf besluiten woningen exclusief aan mensen uit de buurt aan te bieden. Dat gebeurt bijvoorbeeld in Ameide, in de gemeente Vijfheerenlanden (provincie Utrecht), bij de bouw van 23 nieuwbouwwoningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden