Gemeenten laten deel van het geld voor zwakkeren ongebruikt

De gemeenten hebben in 2015 gezamenlijk bijna 1,2 miljard euro overgehouden van het geld dat zij hadden gekregen van het Rijk voor jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning als huishoudelijke hulp. Op werk en inkomen (zoals het verstrekken van uitkeringen) hadden zij dat jaar juist een tekort van 400 miljoen euro.

'Het is nauwelijks te bevatten dat er maar liefst 1,2 miljard euro overblijft', zegt ANBO-bestuurder Liane den Haan, rechts op de foto. Beeld anp

Bij elkaar hielden de gemeenten vorig jaar dus 800 miljoen euro van het geld in kas dat zij beschikbaar hadden om hun hulpbehoevende inwoners sociaal te ondersteunen. Op een totaal van 24,4 miljard euro is dat ruim 3 procent. Dit meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van opgaven van de gemeenten over 2015.

Volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten moet men uit deze uitkomsten niet concluderen dat gemeenten hun inwoners niet de zorg geven waarvoor zij budget gekregen hebben. 'Het lijkt inderdaad een groot bedrag dat de gemeenten overhouden. Maar eigenlijk is 800 miljoen euro maar een paar procent van het totaal van ruim 24 miljard euro', aldus de VNG-woordvoerder.

Het bedrag dat gemeenten vorig jaar overhielden, is dus volgens deze CBS-cijfers hoger dan het overschot van ruim 300 miljoen euro die het blad Binnenlands Bestuur eerder had berekend op basis van een enquête. Toen was de verontwaardiging al groot dat gemeenten blijkbaar veel geld in kas hielden, terwijl veel gemeenten bijvoorbeeld nauwelijks nog huishoudelijke hulp voor kwetsbare ouderen vergoeden.

De ouderenbond ANBO reageert 'verbijsterd' op de omvang van de overschotten bij gemeenten. 'Het is nauwelijks te bevatten dat er maar liefst 1,2 miljard euro overblijft', zegt ANBO-bestuurder Liane den Haan. 'Wij steunen staatssecretaris Van Rijn wanneer hij zegt de teugels aan te trekken en voortaan de kwaliteit van zorg boven aan de agenda van zijn overleg met gemeenten zet. Veel gemeenten hebben de afgelopen jaren steen en been geklaagd over bezuinigingen. Maar die bezuinigingen zijn, zo blijkt nu opnieuw, vooral door de burger opgevangen.

Overgangsjaar

'We horen signalen over torenhoge eigen bijdragen, het weigeren van woningaanpassingen, gebrek aan begeleiding naar een passende zorgwoning. De lijst klachten is eindeloos. We blijven het zeggen: er zijn gemeenten die het heel goed doen. Maar wanneer je zulke absurde overschotten hebt, dan kan je vraagtekens zetten bij de taakopvatting van veel gemeenten.'

Per 1 januari 2015 zijn veel sociale taken van het Rijk en de provincies aan de gemeenten overgedragen, als bijvoorbeeld maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en werk en inkomen. Bij elkaar gaven de gemeenten daaraan in 2015 24,4 miljard euro uit: 5,6 miljard euro aan maatschappelijke ondersteuning, 3,1 miljard euro aan jeugdzorg, 4 miljard euro aan onder meer de persoonsgebonden budgetten (pgb's) en aan werk en inkomen 11,7 miljard euro (onder meer aan bijstandsuitkeringen, sociale werkvoorzieningen en re-integratiebeleid).

De VNG wijst er op dat 2015 een overgangsjaar was. Gemeenten hadden nog geen overzicht over hoeveel de zorg voor hun inwoners zou gaan kosten. 'Pas laat in 2014 wisten de gemeenten hoeveel geld ze zouden krijgen voor 2015 en hoeveel cliënten er zijn in hun gemeenten die hulpbehoevend zijn', aldus de VNG-woordvoerder. 'Bovendien weten de gemeenten dat er voor de komende jaren flink zal worden gekort op de budgetten. Veel gemeenten zullen voorzichtig hebben begroot om rekening te houden met komende bezuinigingen. En zeker niet om daar lantaarnpalen van te bekostigen, zoals soms wordt gesuggereerd.'

De woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten denkt dat de uitkomsten voor 2016 anders zullen liggen. Dat denkt ook Victor Everhardt, voor de VNG voorzitter van de subcommissie jeugd en D66-wethouder in Utrecht. Hij zegt dat veel gemeenten dit jaar juist tekort zullen komen op het budget voor het sociaal domein. Een paar weken geleden kwam in het nieuws dat Almere al door zijn begrote budget voor jeugdzorg heen is. Utrecht heeft voor 2017 een tekort van ongeveer 20 miljoen euro op Werk en Inkomen, voor de verstrekking van uitkeringen.

'De meeste gemeenten hebben op een van de terreinen een tekort. Wij doen daarnaar nu onderzoek bij de VNG op het terrein van de jeugdzorg', aldus Everhardt. 'Gemeenten krijgen minder geld voor de sociale taken die ze moeten uitvoeren. Aan de andere kant willen en moeten ze investeren in een nieuwe werkwijze, bijvoorbeeld bij het opzetten van buurt- en wijkteams. Dat wringt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden