Gemeenten laks met taalregels bijstand

Een halfjaar na de invoering van de nieuwe strengere regels, komt het stellen van taaleisen aan bijstandsgerechtigden schoorvoetend op gang. Vrijwel alle gemeenten hanteren beheersing van het Nederlands inmiddels als een criterium voor het toekennen van een uitkering, maar opzichtig falende aanvragers krijgen nog bijna nergens te maken met sancties of het intrekken van hun bijstand.

Raoul du Pré
Asielzoekers die in de Koepelgevangenis in Arnhem verblijven krijgen Nederlandse les van vrijwilligers. Beeld negin zendegani
Asielzoekers die in de Koepelgevangenis in Arnhem verblijven krijgen Nederlandse les van vrijwilligers.Beeld negin zendegani

De NOS vroeg 170 gemeenten in een enquête naar hun ervaringen met de nieuwe wet, die sinds begin dit jaar bepaalt dat bijstandsgerechtigden de plicht hebben om minstens Nederlands te leren spreken op inburgeringsniveau (groep 8 van de basisschool), omdat zij anders per definitie kansloos zijn in hun zoektocht naar werk. Wie niet meewerkt, riskeert sancties. Uitkeringen kunnen met 20 of 40 procent worden gekort of zelfs helemaal stopgezet.

Dat was althans de bedoeling van het kabinetsplan. Daarop kwam in 2014 al forse kritiek van de gemeenten, die stelden dat ze via de inburgeringswet al genoeg aan taalbeheersing doen en dat het kabinet te weinig geld beschikbaar stelt om de bijbehorende taalcursussen te betalen. Veel gemeenten verwachten bovendien weinig effect van de taaleisen.

Vervolgens stelde PvdA-staatssecretais Klijnsma het verwachtingspatroon bij: de taaleis is slechts een inspanningsverplichting. Het gaat erom dat mensen hun best doen de taal te beheersen. Wie het wel probeert, maar onvoldoende vorderingen boekt, hoeft niet voor zijn uitkering te vrezen. 'Er zijn nu eenmaal mensen die het nooit onder de knie krijgen', aldus Klijnsma destijds in de Tweede Kamer. Alleen wie categorisch weigert om te leren, riskeert sancties.

Zo pakt het in de praktijk ook uit. In bijna alle gemeenten is toetsing van het taalniveau inmiddels onderdeel van de aanvraagprocedure voor een uitkering. Sinds 1 juli moeten ook de bestaande uitkeringsgerechtigden worden beoordeeld. Daarmee zijn nog niet alle gemeenten op streek.

Rotterdam bijvoorbeeld denkt nog zeker 2,5 jaar nodig te hebben om alle ruim 39 duizend uitkeringsgerechtigden te beoordelen. Wie zakt voor de taaltoets van de gemeente Rotterdam, moet zich een jaar lang inspannen om het Nederlands te verbeteren. Het gaat ook daar om de inspanningsverplichting. 'Wie een jaar zijn best heeft gedaan, voldoet aan de wet', is de norm van wethouder Struijvenberg (Leefbaar Rotterdam).

Gekort op uitkeringen wordt er nog nergens, maar daarvoor is de tijd sinds de invoering waarschijnlijk ook te kort. Mensen krijgen eerst de kans te laten zien dat ze hun taalniveau willen verbeteren.

De taaltoets leidde eerder deze zomer hier en daar tot opschudding. De gemeente Markelo bijvoorbeeld riep ook alle autochtone bijstandsgerechtigden per brief op te bewijzen dat zij Nederlands spreken. Dat leidde tot klachten van mensen die zich onheus bejegend voelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden