Gemeenten kopen WOB-verzoeken af

AMSTERDAM - Nederlandse gemeenten kopen met enige regelmaat WOB-verzoeken van burgers af. Zo proberen ze de inzet van extra ambtenaren en de uitbetaling van hoge dwangsommen te voorkomen. Met een bedrag van rond de 300 euro per verzoek willen gemeenten de indieners ervan overtuigen af te zien van hun recht op informatie. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) bevestigt de gang van zaken.


Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken keurt de handelwijze van de gemeenten af. 'Dit is oneigenlijk gebruik van gemeenschapsgeld. Het illustreert wel dat er door de combinatie van de Wet dwangsom en de WOB oneigenlijke situaties zijn ontstaan. De wet moet snel worden aangepast.' Plasterk gaat proberen nog dit jaar de mazen in de wet te dichten.


De WOB (Wet openbaarheid van bestuur) geeft burgers een wettelijk middel om de overheid tot openbaarheid te dwingen. Om onnodige vertraging bij overheden te voorkomen is aan de wet een dwangsomregeling gekoppeld. Wanneer gemeenten niet binnen tien weken op een verzoek reageren, maakt de indiener gedurende 42 dagen aanspraak op een geldbedrag dat kan oplopen tot 1.260 euro.


Gemeenten klagen al jaren over de WOB-regeling. Vooral de oneigenlijke verzoeken, puur gericht op financieel gewin, zitten hun dwars. Bij de VNG hebben zich inmiddels zo'n tweehonderd gemeenten gemeld met hun grieven. 'Het misbruik is ze een doorn in het oog', aldus woordvoerster Liane ter Maat van de VNG. 'Afkopen gebeurt alleen als een gemeente ervan af wil zijn.'


Naar schatting worden bij Nederlandse gemeenten zo'n twintigduizend WOB-verzoeken per jaar ingediend. Hoeveel daarvan gericht zijn op het verkrijgen van een dwangsom, weet de VNG niet. 'Maar dat het veel geld kost, staat vast', zegt Ter Maat. 'Veel mensen misbruiken de wet om zichzelf te verrijken.'


Toch ligt een deel van het probleem bij de gemeenten zelf, meent Wouter Hins, hoogleraar mediarecht aan de Universiteit Leiden. 'De overheid stelt zich te veel op als de eigenaar van informatie die af en toe een kluifje naar de hongerige massa werpt. Het zou de ambtenaren tussen de oren moeten zitten dat informatie in beginsel openbaar is.'


Dat gemeenten WOB-verzoeken afkopen noemt Hins onverstandig. 'Ik krijg daarvan een zure smaak in mijn mond. Het is mijns inziens een tamelijk perverse praktijk. Overheden zouden er goed aan doen zo veel mogelijk documenten online te zetten. Daarmee voorkom je de meeste WOB-verzoeken.'


Het belang van de WOB mag niet worden onderschat, stelt Hins. 'De WOB is een noodzakelijke waarborg voor democratisch functioneren. Toen de wet in 1980 werd ingevoerd, was Nederland een voorloper in de wereld. Maar als het om transparantie van de overheid gaat, heben veel landen ons inmiddels ingehaald.'


Wat was de eerste boete die de gemeente Rijnlanden in 2010 uitschreef? Hoeveel mensen stonden in 2008 ingeschreven op de Agricolastraat 23 in Apeldoorn? Wat is de exacte locatie van alle propaantanks in Nederland?


De doorgewinterde beroepswobber is geïnteresseerd in de meest uiteenlopende thema's. Op papier, althans. In werkelijkheid voert hij een continue zoektocht naar vraagstukken waarop overheden niet gemakkelijk een antwoord kunnen vinden. Immers: hoe moeilijker de vraag, hoe ingewikkelder het antwoord, des te groter de kans dat de wettelijk geregelde beantwoordingtermijn wordt overschreden. Kassa.


Toch zijn er overheidsinstanties die - uit principe - alles in het werk stellen om te voorkomen dat beroepswobbers aanspraak maken op een dwangsom. Heuse WOB-ambtenaren spitten dagelijks de archiefkasten door op zoek naar dat ene document waar plots naar wordt gevraagd.


Maar ook de beroeps-Wobber evolueert. Nieuwe tactieken, betere trucs. Zo ontvangen gemeenten commerciële aanbiedingen waarin een WOB-verzoek zit verstopt, soms zelfs in onleesbaar kleine lettertjes. Of een Wobber stuurt kort na elkaar twee op het oog dezelfde faxen. De eerste zonder WOB-verzoek, de tweede met. Grote kans dat het tweede exemplaar in de prullenbak verdwijnt, met alle gevolgen van dien.


Niet alleen inventieve burgers hebben de goudmijn van de WOB-regeling ontdekt. Ook adviesbureaus en advocatenkantoren pikken hun graantje mee. Geheel kosteloos helpen ze burgers met hun bezwaarschriften en WOB-verzoeken. Ze stellen slechts één voorwaarde: de eventuele dwangsom is voor ons.


Dat het innen van dwangsommen advocatenkantoren geen windeieren legt, blijkt wel uit de actieve acquisitie die ze voeren op internet. Op verschillende fora plaatsen ze hun oproepen: probleem met de overheid? Wij helpen u voor niks!


Hoe moeilijker de vraag, hoe groter de kans op een dwangsom

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden