Gemeenten in verzet tegen Rijk

Het overhevelen van rijkstaken naar de gemeenten is onverantwoord, zegt de VNG. Zo kunnen we het niet doen. 'De burger wordt hiervan volgend jaar de dupe.'

DEN HAAG - De plannen voor de grootschalige overheveling van taken aan de gemeenten zijn in de huidige vorm onverantwoord. 'De gemeenten zeggen tegen het Rijk: op deze manier kunnen we het niet doen', zei voorzitter Annemarie Jorritsma van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) vrijdag. 'Hiervan worden de burgers in 2015 de dupe.'


Hiermee verwoordt de VNG de ontevredenheid van de gemeenten. Deze week verwierp tweederde van de leden het eerdere onderhandelingsresultaat van de VNG en staatssecretaris Van Rijn (VWS). Jorritsma: 'Het kabinet is aan zet.'


Per 2015 krijgen de gemeenten drie extra takenpakketten op hun bord voor een totaal van maar liefst 16 miljard euro: als woonbegeleiding van ouderen en gehandicapten uit de AWBZ, de jeugdzorg en het regelen van werk en inkomen voor bijvoorbeeld ook de jonggehandicapten. Daarvoor is aanzienlijk minder geld beschikbaar.


Al in het eerste jaar zullen tekorten ontstaan, zegt Jorritsma, vanwege het overgangsrecht. Het kabinet wil dat de mensen die al gebruik maken van voorzieningen, daar in 2015 recht op blijven houden.


Grootschalige transitie

De VNG-voorzitter hekelt 'het gebrek aan regie' van het Rijk. Het stoort de gemeenten dat minder dan een jaar voor deze grootschalige transitie de precieze bedragen en taken nog niet bekend zijn. De Tweede Kamer moet zich nog buigen over de Wet maatschappelijke ondersteuning, die ze deze week hebben ontvangen van de staatssecretaris.


November vorig jaar nog besloot Van Rijn tot verbijstering van de gemeenten om de persoonlijke verzorging, als hulp bij douchen en het aantrekken van steunkousen, toch onder te brengen bij de zorgverzekeraars, en niet bij de gemeenten zoals eerst het plan was; een verandering op de valreep van 2 miljard euro. Onder meer de patiëntenorganisaties waren wel blij met deze aanpassing.


Ook veel hulpbehoevenden maken zich zorgen. In een ruimte voor dagbesteding voor dementerende ouderen werd de Heerlense wethouder Peter van Zutphen (SP) aangeklampt door bezorgd personeel en mantelzorgende familieleden. 'Ze wilden weten of deze voorziening blijft bestaan. Dat kon ik hen niet vertellen door de onduidelijkheid van het Rijk', zegt Van Zutphen. 'De tijd wordt steeds krapper.'


Het zwaarst drukken de overhevelingsplannen op de financieel en sociaal zwakste gemeenten, vaak gelegen aan de randen van het land in Limburg en Oost-Groningen. Een gemeente als Heerlen heeft meer werklozen en ouderen dan het Nederlandse gemiddelde, als ook meer problematische jongeren, meer mensen in de sociale werkplaats en meer mensen in de dagbesteding. Op alle vlakken wordt tegelijkertijd bezuinigd. 'Deze decentralisatie brengt een stapeling van problemen en tekorten', zegt Van Zutphen.


In de thuiszorgsector heerst eveneens grote onzekerheid. Bij TSN Thuiszorg lopen de meeste contracten met gemeenten uiterlijk 31 december 2014 af. Veel van de ruim 300 gemeenten die huishoudelijke hulp inkopen bij deze grootste Nederlandse thuiszorgorganisatie (20 duizend thuiszorgmedewerkers) zeggen dat ze waarschijnlijk wel willen doorgaan met de samenwerking. 'Maar voor welk volume? Geen idee', zegt TSN-directeur Zion Jongstra. De meeste gemeenten hebben nog niet besloten hoe ze de aangekondigde rijksbezuiniging van 40 procent op huishoudelijke hulp per 2015 gaan invullen.


Gemeenten als Rotterdam en Emmen zijn al voortvarend begonnen met bijvoorbeeld een reorganisatie van de huishoudelijke hulp. Rotterdam heeft al 25 procent op het budget bespaard. Een aanbieder als Stichting Humanitas Rotterdam zet meer vrijwilligers in om goedkoper zorg te kunnen bieden.


Volgens Jorritsma zijn gemeenten 'heel ver in de voorbereiding' op de nieuwe taken. Toch klinken veel gemeentelijke plannen vaag, verwoord in nota's waarin de term 'eigen kracht' veelvuldig voorkomt. Mensen moeten minder een beroep gaan doen op de overheid en zelf meer doen, of anders hun familie, vrienden of buren. Maar hoe precies is onduidelijk. Veel lastige beslissingen worden vooruitgeschoven tot na de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart.


Teruggefloten

Gemeenten die wel concreet aan de slag gingen met de bezuinigingsopdracht, werden soms teruggefloten door staatssecretaris Van Rijn. De gemeente Renkum had ingevoerd dat hulpbehoevenden met een inkomen boven 150 procent van het minimumloon geen aanspraak meer konden maken op gemeentelijke huishoudelijke hulp. Er mag geen inkomenspolitiek worden gevoerd met het verstrekken van voorzieningen, oordeelt het Rijk. Bij het beoordelen van 'de eigen kracht' mogen gemeenten dus niet naar de financiële draagkracht kijken. Met dergelijke restricties wordt het helemaal lastig om zo veel te bezuinigen, als je zelfs rijke burgers niets kan weigeren, reageren gemeenten.


De gemeenten onderstrepen dat ze heel graag de extra taken willen uitvoeren. Zij zien ook besparingsmogelijkheden op plekken waar de regelingen aan de ruime kant zijn. De Heerlense wethouder Van Zutphen: 'Het is prachtig als de afgeschafte wijkzuster terugkomt en de bureaucratie in de zorg wordt verminderd. Maar met zulke bezuinigingen, als bijvoorbeeld 25 procent op de begeleiding van mensen, is er geen ruimte om een nieuwe manier van werken te ontwikkelen.'


procent wil het Rijk bezuinigen op huishoudelijke hulp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden