Gemeenten hebben geen inzicht in externe kosten

Ruim 40 procent van de grootste 35 gemeenten heeft geen idee wat er de laatste jaren is uitgegeven aan extern personeel....

Van onze verslaggever Michiel Kruijt

Dat blijkt uit onderzoek dat SGBO, het onderzoeksbureau van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, in opdracht van de Volkskrant heeft uitgevoerd. SGBO vroeg de gemeenten tot twee keer toe opgave te doen van de uitgaven.

Het gebrek aan kennis van het eigen uitgavenpatroon is opvallend, omdat alle gemeenten aan de vooravond staan van bezuinigingen. Het Gemeentefonds zal in 2004, 2005 en 2006 zó weinig groeien, zo heeft minister Remkes van Binnenlandse Zaken in juni aangekondigd, dat de gemeenten er netto op achteruit zullen gaan. Het ligt voor de hand dat er eerst wordt bezuinigd op de kosten van externe personen die worden ingehuurd, zoals uitzendkrachten, interim-managers en experts van onderzoeks- en organisatieadviesbureaus.

Hoe te korten als er geen overzicht van de kosten bestaat? Rotterdam bijvoorbeeld heeft geen inzicht in de uitgaven voor externe krachten, omdat deze niet centraal worden bijgehouden. 'Zelfs niet altijd per dienst, waarvan we er meer dan dertig hebben', meldt een ambtenaar.

In Zwolle worden de uitgaven alleen per project bijgehouden. Frappant is wel dat het in deze gemeente beleid is zo min mogelijk externe krachten in te huren. 'Daar is zelfs een nota over verschenen.'

Zonder totaaloverzicht is niet alleen het bestuur onthand, maar zijn gemeenteraden ook niet in staat hun controlerende taak uit te oefenen - een taak die met de invoering van het duale stelsel in de lokale politiek alleen maar belangrijker is geworden.

Het onderzoeksbureau had al in 1999 na een enquête onder alle gemeenten geconcludeerd dat het toezicht van de gemeenteraden op adviseurs van buitenaf veelal tekortschiet. In enkele gemeenten loopt nu een onderzoek naar de omvang van de post externe kosten.

Van de gemeenten die wel cijfers konden leveren, gaf Haarlemmermeer in 2001 het hoogste bedrag uit aan tijdelijke arbeidskrachten en externe adviesbureaus: 178,77 euro per inwoner. De gemeente stelt dat ruim tweederde van de kosten zijn verbonden aan bouwactiviteiten vanwege de groei van de gemeente. 'Ook heeft de gemeente een op kerntaken gerichte organisatie en zijn de uitvoerende taken uitbesteed', zegt een woordvoerster.

Amersfoort heeft van alle 35 gemeenten misschien wel de meeste taken uitbesteed, bleek uit een eerdere aflevering van 'Gemeenten gemeten'. In 1996 zijn daar allerlei diensten geprivatiseerd, zoals de drukkerij, de groenvoorziening en de huisvuilinzameling. Als gevolg daarvan is het aantal ambtenaren flink gekrompen, maar de post extern flink gestegen. Hoeveel precies kan de gemeente niet zeggen, omdat de kosten van externe adviesbureaus niet centraal worden geadministreerd.

Onduidelijk blijft daardoor of de burger goedkoper uit is door de reorganisatie. 'Het heeft wel de aandacht van de politiek om dit soort zaken beter in het zicht te krijgen', stelt het stadhuis in Amersfoort.

Na Haarlemmermeer geven Utrecht (167,69 euro) en Amsterdam (145,96 euro, exclusief de stadsdelen) relatief het meeste uit aan hulp van buitenaf. Het verschil met de zuinigere steden is groot; in Nijmegen bedroegen de uitgaven slechts 38,39 euro per inwoner en in Heerlen zelfs een luttele 24,76 euro. Bijna alle gemeenten gaven afgeronde getallen op, wat doet vermoeden dat het om schattingen gaat.

Uit het onderzoek van SGBO blijkt verder dat niet altijd meerdere offertes werden gevraagd als gemeenten externe personen inschakelden. Evaluatie van hun werk blijkt ook al geen gewone zaak te zijn. Ten slotte zegt alleen Leiden een zwarte lijst te hanteren met de experts van buitenshuis waarmee de gemeente niet meer in zee wil gaan.

Dit artikel maakt deel uit van een serie waarin de prestaties van de grootste 35 gemeenten in Nederland worden vergeleken. Zie ook www.volkskrant.nl/gemeentengemeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden