NieuwsCoronasteun

Gemeenten en provincies krijgen nog eens 973 miljoen coronasteun

Gemeenten en provincies krijgen bijna een miljard euro extra van het kabinet om de financiële gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Net als de rijksoverheid kampen zij met tegenvallende (belasting)inkomsten en gestegen uitgaven aan sociale bijstand en sport- en cultuurvoorzieningen. Deze nieuwe coronasteun komt bovenop een eerste geldinjectie van 566 miljoen euro die het kabinet eind mei aan de lagere overheden gaf.

Minister Kajsa Ollongren zegt dat de mede-overheden zich vanaf het begin hebben ingespannen om de gevolgen van de corona-uitbraak te bestrijden. Beeld ANP
Minister Kajsa Ollongren zegt dat de mede-overheden zich vanaf het begin hebben ingespannen om de gevolgen van de corona-uitbraak te bestrijden.Beeld ANP

Het was van begin af aan duidelijk dat die 566 miljoen euro niet zou volstaan. Al vóórdat covid-19 de kusten van Europa bereikte, kreeg circa 60 procent van de gemeenten de begroting niet rondgebreid. Het gezamenlijk exploitatietekort van de 355 gemeenten is vorig jaar bijna verviervoudigd, van 197 miljoen euro in 2018 naar 768 miljoen euro in 2019. Een kwart van de gemeenten noteert al drie jaar achtereen begrotingstekorten. ‘Deze gegevens baren het kabinet zorgen’, schrijven minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) en staatssecretaris Vijlbrief (Belastingen) maandag in hun Kamerbrief. De oorzaken van deze pre-coronamalaise moeten onder meer gezocht worden in de almaar stijgende kosten van de sociaal-maatschappelijke taken die de gemeenten in 2015 van het Rijk overnamen, waaronder de jeugdzorg.

Kortom: veel gemeenten zaten al op zwart zaad toen de virusuitbraak chaos stichtte in hun huishoudboekje. Een aantal gemeenten, waaronder Haarlemmermeer, Breda, Terschelling en Middelburg, hebben de afgelopen maanden miljoenenleningen afgesloten bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) om de oplopende coronarekening te dekken.

Noodkreet

Eind juni, dus nadat het kabinet al meer dan een half miljard euro steun had verleend, stuurden ruim honderd gemeenten een brandbrief aan het kabinet. Daarin schreven ze dat het water hen aan de lippen staat en dat ze hun publieke voorzieningen zonder extra steun alleen overeind kunnen houden door de gemeentelijke belasting ‘uitzonderlijk’ te verhogen. Een paar dagen daarvoor uitte de provincie Zuid-Holland een soortgelijke noodkreet namens de gemeenten in Zuid-Holland. De gemeente Den Haag schat de lokale kosten van de coronacrisis op minimaal 81 miljoen euro dit jaar en 39 miljoen euro volgend jaar.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) liet een onderzoeksbureau een inventarisatie uitvoeren. Dat bureau concludeerde in juli op basis van een rondvraag onder honderd gemeenten dat de totale rekening voor alle gemeenten in het beste geval zou oplopen tot minimaal 1,5 miljard euro en in het slechtste geval tot 2,3 miljard euro. En dat zijn dan alleen nog maar de kosten voor dit jaar. Volgens het onderzoeksrapport vallen de grootste klappen in gemeenten waar normaal gesproken veel toeristen komen en in de grote steden.

Toeristische gemeenten

Toeristische gemeenten hebben veel inkomstenderving doordat het aantal overnachtingen is teruggelopen en er dit voorjaar geen horecaterrassen stonden. Daardoor zijn de opbrengsten van de toeristen- en precariobelastingen gekelderd. Ook de parkeerbelasting brengt dit jaar veel minder op. De grote steden hebben het extra zwaar omdat zij relatief veel inwoners uit kwetsbare groepen (lage inkomens, zzp’ers) tellen, die in tijden van crisis een beroep doen op sociale bijstand. Dat leidt tot extra hoge kosten.

Het kabinet stelt nu nog eens 973 miljoen euro beschikbaar om de nood te lenigen, waarvan 160 miljoen voor 2021. Een groot deel daarvan (350 miljoen euro) is bestemd voor de GGD’s, die de coronatesten onder de bevolking uitvoeren. Een bedrag van 30 miljoen euro is gereserveerd voor het houden van gemeenteraads- en Tweede Kamerverkiezingen. Gemeenten maken extra kosten om de stemming ‘coronaproof’ te laten verlopen.

Een soberder steunpakket? Niets blijkt minder waar
Het derde coronasteunpakket zou soberder worden, zo klonk het een paar dagen geleden nog. Niets blijkt minder waar. Het kabinet blijft de economie flink stutten. Anders zou de 50 miljard euro die er het afgelopen half jaar is ingestopt, alsnog weggegooid geld zijn.

Minister trekt nog eens 482 miljoen uit voor kunst en cultuur: ‘De sector kan niet langer zeggen dat hun noden niet gezien worden’
Met een tweede extra steunpakket van 482 miljoen euro hoopt het kabinet grote delen van cultuursector tot de zomer van 2021 overeind te houden. De klap van de coronasluiting en de momenteel geldende anderhalvemetermaatregelen maken het musea, bioscopen, theater- en concertzalen vrijwel onmogelijk op eigen kracht te overleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden