Gemeentecontrole over de grond of een woekerpolis?

Het aloude systeem van erfpacht staat flink ter discussie. Amsterdam wil het aanpassen, de critici vrezen de melkkoe van de gemeente te worden.

TJERK GUALTHÉRIE VAN WEEZEL

Hoe werkt erfpacht?

Wie een huis koopt dat op erfpacht staat, bezit de woning maar niet de grond eronder. Die is van de verpachter. Dat kan de gemeente zijn maar ook een ondernemer, landgoedeigenaar of kerk. Per jaar of per maand betaalt de huizenbezitter 'pacht' voor de grond, een soort huur, de 'canon' geheten. Die ligt vaak voor langere tijd vast, in Amsterdam doorgaans 50 jaar. Huizenbezitters kopen de erfpacht vaak voor dat hele tijdvak af.

Viervijfde van alle huizen in Amsterdam staat op erfpacht, waarom zo veel?

Binnen het overwegend linkse college van de hoofdstad heeft altijd veel sympathie bestaan voor de gedachte dat dankzij erfpacht de hele stad ervan profiteert als grond meer waard wordt. De huidige grondwethouder Maarten van Poelgeest (GroenLinks) geeft daarbij standaard het voorbeeld van het Vondelpark. 'Dat is net voor vele miljoenen door de gemeente opgeknapt. De huizen rond het park zijn daardoor meer waard geworden. Het is eerlijker dat de hele gemeenschap in Amsterdam die winst incasseert, niet alleen die omwonenden.'

Toch vindt ook hij dat er iets mis is met het huidige systeem.

Het erfpachtsysteem is nu erg ondoorzichtig en onvoorspelbaar. Doordat de canon vaak voor decennia is afgekocht, denken veel huizenbezitters dat zij ook praktisch eigenaar zijn van de grond. Huizen op erfpacht zijn in Amsterdam ook amper goedkoper dan huizen op eigen grond. Maar de bezitter komt daar vaak pas achter als het erfpachtcontract wordt vernieuwd, en de canon doorgaans aanzienlijk verhoogd. Wat eerst was afgekocht of een paar tientjes per maand kostte, wordt snel een paar honderd euro. Daarom zijn banken de laatste jaren terughoudender geworden in het financieren van woningen waarvan de canon ruim binnen de looptijd van de hypotheek afloopt; ze vrezen dat hun klanten straks de hypotheek niet meer kunnen betalen.

Waarom ontmoet het plan van de gemeente zo veel weerstand?

De initiatiefnemers van het referendum vinden dat de gemeente bij verkoop van de woning te veel erfpacht vraagt. Die rekent namelijk bijna alle waardeontwikkeling van huizen in Amsterdam toe aan de grond. En ze hebben nog een financieel kritiekpunt: het percentage waarmee straks, in het nieuwe systeem, de pacht jaarlijks mag stijgen. Nu is dat 3 procent, maar in het licht van de al jarenlang zeer lage rentestand, vindt de club initiatiefnemers van het referendum dat veel te hoog: 'Die erfpachtcontracten zijn zo een soort woekerpolissen.' Wethouder Van Poelgeest beroept zich op twee wetenschappers die hij gevraagd heeft te onderzoeken wat een redelijk rendement is. 'Binnen die bandbreedte zijn we op het minimum gaan zitten. Zelfs lager dan we op dit moment rekenen.' En, zo benadrukt de wethouder, 'als mijn voorstel in een referendum verworpen wordt, blijft dat percentage hoog.'

Komt de gemeente niet met dit plan om gewoon meer geld aan de grond te verdienen?

'Nee. De gemeenteraad heeft expliciet vastgesteld dat de herziening niet gebruikt mag worden om meer erfpacht te heffen. De gemeente profiteert weliswaar als de waarde van huizen stijgt (en verdient minder als de waarde daalt) maar dat is met het huidige stelsel ook al het geval.

Wat als de Amsterdammers inderdaad het plan afstemmen?

Dan blijft de huidige situatie van kracht. De stichting SEBA spreekt wel over een alternatief plan waarin de gemeente minder geld verdient en ieder het recht krijgt de grond onder zijn huis te kopen. Maar dat alternatief ligt bij dit referendum niet voor.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden