Gemeente terug bij af in 'Rondvaartsoap'

Hoe kon Amsterdam zo blunderen met de rondvaartboten?

Het Amsterdamse rondvaartbeleid heeft stevige averij opgelopen met de uitspraak van de Raad van State. Die oordeelde woensdag dat alle ingetrokken vergunningen per direct moeten worden teruggegeven.

Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat rondvaartboten zijn grootste hoofdpijndossier zouden worden, kon wethouder Udo Kock niet bevroeden toen hij in 2014 de Palestijnse gebieden verruilde voor Amsterdam. De econoom gaf zijn baan op als vertegenwoordiger van het IMF om namens de D66 de zeer chaotische financiën in de hoofdstad op orde te brengen. Zijn verantwoordelijkheid voor Waternet, en daarmee het Amsterdamse drink- en vaarwater, leek slechts een prettig aanvulling op taaie taken als het verbeteren van het gemeentelijke betalingssysteem.

Toch stond Kock woensdagmiddag korzelig de pers te woord in verband met een volgende, pijnlijke episode van de kwestie die in de hoofdstad al bekendstaat als de 'rondvaartsoap'.

Reden voor het chagrijn was de uitspraak van de Raad van State die Kock woensdagochtend op zijn bureau kreeg. Daarin zet de hoogste bestuursrechter een dikke streep door het beleid dat de stad voert om de rondvaartmarkt in de Amsterdamse 'open te breken' zonder een wildgroei aan grote boten te krijgen.

'Tegenvaller'

Als eerste onderdeel van dat beleid trok Kocks voorganger Carolien Gehrels (PvdA) al in 2014 135 vergunningen in voor rondvaartboten langer dan 14 meter. De Raad van State oordeelt nu dat die vergunningen per direct moeten worden teruggegeven. 'Beroep tegen deze uitspraak is niet mogelijk', zo luidt de onverbiddelijke laatste zin van het persbericht bij de uitspraak. Daarmee is het hele rondvaartbootbeleid voorlopig van de baan.

'Een tegenvaller', noemt Kock de kwestie. Om zijn naam als steile technocraat direct waar te maken met de opmerking: 'We moeten terug naar de tekentafel. Elk probleem moet je zakelijk tegemoet treden.'

De kans dat Kock de komende tijd werkelijk ijverig de blik vooruit kan richten, is niet erg groot. Terugkijken is eerst aan de orde. Zowel bij coalitie- als bij oppositiepartijen in de gemeenteraad heerst grote schaamte en irritatie over de rondvaartkwestie.

Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dat er iets moet gebeuren aan de hoofdstedelijke rondvaartmarkt, staat vast. De situatie van vóór 2014, waarin de gemeente een beperkt aantal vergunningen voor onbepaalde tijd had afgegeven aan reders die 'personenvervoer' op de grachten doen, is strijdig met Europese mededingingsregels. Maar de manier waarop Kock en zijn voorganger Gehrels hebben geprobeerd die markt open te breken, is verkeerd uitgepakt.

In samenwerking met de gemeenteraad heeft Kock de afgelopen jaren een procedure in elkaar gezet die zoveel doelstellingen had, dat het wel mis moest gaan. Ten eerste wil de gemeente dat er niet te veel nieuwe grote boten in de grachten bijkomen, omdat die een 'vlotte en veilige doorvaart' zouden belemmeren.

Daarnaast zouden niet alle grote boten verbannen mogen worden, omdat ze voor vervoer van grote groepen toch best handig zijn. Vervolgens moeten alle schepen schoon en stil zijn en zouden diverse karakteristieke oude schepen behouden moeten blijven. En dat alles in een systeem dat de ruimte biedt voor nieuwe toetreders.

Feeststemming

Kock dacht dit alles te verwezenlijken via een 'gewogen toetreding', die uiteen viel in twee categorieën. 70 vergunningen voor 'personenvervoer regulier'. En 65 voor 'personenvervoer beeldbepalend'. De uitkomst bleek vorige maand niet wat de het stadsbestuur ervan had verwacht.

Geheel tegen de bedoeling van de gemeenteraad in, verloren bijna alle klassieke salonboten, sleepboten en andere unieke ontwerpen hun vergunning. Met als treurig gevolg dat voor tientallen kleine rederijen een faillissement dreigt.

Nu oordeelt de Raad van State dus dat het lengtecriterium van 14 meter onrechtmatig is omdat het feitelijk niets zegt over veiligheid en doorstroming op de grachten. De miljoenen die zowel gemeente als rederijen aan de toewijzingsprocedure hebben besteed, blijken weggegooid geld.

Bij de rederijen heerst woensdagmiddag een feeststemming. 'We wisten natuurlijk al lang dat dit beleid niet deugde, maar toch is het bijna ongelofelijk als je na lange juridische strijd alsnog gelijk krijgt', zegt Frans Heijn die 35 kleine rederijen in de stad vertegenwoordigt.

Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Die vreugde neemt de woede over de hele gang van zaken niet weg. 'Wij nemen het Kock vooral kwalijk dat hij constant arrogant heeft geweigerd met ons in gesprek te gaan en bij herhaling in de gemeenteraad heeft gezegd dat hij al zijn rechtszaken won. Nou, deze dus niet.' Heijn hoopt dat Kock nu wel in goed overleg zal treden met de reders.

Veel tekenen daarvan geeft Kock woensdag nog niet. Hij stelt dat zijn ambtenaren altijd goed in overleg zijn geweest met de reders en dat hun positie hem helder is. Een woord van begrip voor de emoties die de uitspraak oproept krijgt hij niet over zijn lippen.

Ook in de gemeenteraad wekt Kocks manier van communiceren over de boten steeds meer irritatie. 'Hoekig', zegt gemeenteraad Rob de Bruin (VVD). 'Altijd overtuigd van zijn eigen gelijk terwijl zijn wensdenken keer op keer niet is uitgekomen.'

Het zit de VVD bovendien niet lekker dat Kock in zijn reactie steeds probeert de verantwoordelijkheid af te schuiven op zijn voorganger. 'Als je dik drie jaar aan het roer staat, is dat niet chic.'

Ook het feit dat Kok er steeds op wijst dat hij toch het beleid uitvoerde waar de gemeenteraad mee heeft ingestemd, levert de nodige wrevel op. 'Hij is in het hele dossier constant stellig geweest dat we juridisch haast niets anders konden dan dit', zegt Carolien de Heer (PvdA). 'Ik heb hem destijds ook nog gevraagd of we niet beter eerst die uitspraak van de Raad van State konden afwachten. Dat was juridisch niet mogelijk zei hij toen. Moet je zien waar we nu zijn.'

De raadsleden gaan nog niet zover dat ze hun vertrouwen in Kock opzeggen. De Bruin: 'Ik heb hem eerder gezegd dat hij de kans heeft om de beste waterwethouder van Amsterdam te worden als hij dit tot een goed einde brengt. Maar dan moet hij wel over zijn eigen schaduw heen springen.'

Commentaar: gemeente Amsterdam moet bedrijven niet afrekenen
Bedrijven kunnen in Amsterdam niet rekenen op een overheid die betrouwbaar en voorspelbaar is. (+)

Grote rederijen Amsterdam behouden alle rondvaartboten door verkooptruc
Bij zijn toch al kafkaeske poging de Amsterdamse rondvaartmarkt open te gooien, is wethouder Udo Kock nog verder in verlegenheid gebracht. Dankzij slim gebruik van zijn gemeentelijke regels kan de gehele vloot van rondvaartreus Kooij in de grachten blijven. Kleine reders die bijna allemaal hun vergunningen voor salonbootjes en trekschuiten kwijtraken, kunnen Kocks bloed inmiddels wel drinken.

'Slachting in Amsterdamse grachten': tientallen grote rondvaartboten verbannen
Tientallen grote rondvaartboten worden per 1 januari 2020 uit de Amsterdamse grachten verbannen. De verantwoordelijk wethouder noemt de herverdeling van rondvaartvergunningen een succesvolle actie. Reders spreken van 'een slachting' die hen vele miljoenen kost. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.