Gemeente Peel en Maas laat haar burgers meeregeren

Peel en Maas experimenteert met vormen van inspraak. De gemeente geeft, gelijk de oude Grieken, middels een loting een stem aan uitverkoren inwoners. De 'burgerraad' kwam al drie keer samen.

Een gelote deelneemster aan de 'burgerraad' krijgt uitleg over het project van een medewerker.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Nicole Estejé kijkt bedenkelijk naar de hermetisch gesloten gordijnen van het rijtjeshuis. In haar hand de envelop die de projectleider voor de 'burgerraad' van Peel en Maas moet overhandigen aan de bewoner van het huis. 'U heeft een uitnodiging, speciaal voor mijn vrouw?', informeert de witharige man die verbaasd de deur opent.

In de woonkamer zit Miep Steeghs-Gommans (80) achter haar laptop. Met grote ogen kijkt ze naar haar naam op de envelop. 'Waarom wil de gemeente mijn mening weten?', vraagt ze terwijl ze naar haar echtgenoot kijkt. 'Met politiek heb ik niks hoor!'

Toch wordt Miep Steeghs-Gommans specifiek om haar mening gevraagd. In de envelop zit een uitnodiging voor de gelote burgerraad; haar naam is uit de loting tevoorschijn gekomen. Net als die van tientallen andere inwoners van de gemeente Peel en Maas, in het noorden van Limburg. Het is een lokaal experiment om de kloof tussen de burger en de politiek te verkleinen.

Peel en Maas is de eerste gemeente die een gelote burgerraad heeft. Meerdere steden willen volgen: ook in Rotterdam, Groningen en Amersfoort bestaan plannen om burgers door loting een grotere stem te geven. Het is een beproefde methode, de oude Grieken gaven gelote burgers al inspraak. 'Democratie betekent letterlijk: zeggenschap van het volk', zegt Jornt Zuylen, die vanuit de Democratic Challenge, een experimenteerprogramma voor democratievernieuwing, lokale initiatieven op de voet volgt. 'Je kunt eens in de vier jaar gaan stemmen, maar je kunt ook kijken: hoeveel zeggenschap heb ik als inwoner?'

Die zeggenschap kan zeker groter, besloot de gemeenteraad van Peel en Maas twee jaar geleden al. Het pleidooi Tegen verkiezingen van David van Reybrouck had er indruk gemaakt. Daarin betoogt de Vlaamse auteur dat loting een effectieve manier is om de 'machteloze democratie' weer pit te geven. Ook in het 43 duizend zielen tellende Peel en Maas daalde de opkomst bij de verkiezingen gestaag en groeide de scepsis over de politiek.

Dus gaf de gemeenteraad projectleider Nicole Estejé de opdracht een experiment te beginnen: een gelote burgerraad. Waar andere pogingen zo'n raad op te richten op bezwaren stuiten, is het driejarige experiment in noord-Limburg halverwege. Al drie keer is een raad van gelote burgers bijeengekomen om over een specifiek onderwerp mee te denken.

Een leuk idee, zeggen sceptici, maar hoe voorkom je dat die hele raad uit actieve D66'ers bestaat, zoals een bezorgd raadslid uit Groningen laatst verwoordde? Een terechte vraag, vindt Hoogleraar Burgerschap Evelien Tonkens, die onderzoek doet naar burgerparticipatie en lokale politiek. 'Bij zulke initiatieven doen vaak dezelfde mensen mee: hoger opgeleid, wit, 50-plus. Terwijl je juist de mensen wil betrekken die verder van de politiek afstaan.'

Ierland loopt voorop

Wat in Peel en Maas in het klein speelt, gebeurt in Ierland in het groot. Sinds 2011 adviseert een raad van willekeurig gekozen burgers de nationale regering. Afgelopen zaterdag stemde een grote meerderheid van de burgertop in met het verruimen van de huidige strenge abortuswetgeving.

In de zogeheten Citizens' Assembly zitten 99 burgers en één onafhankelijke rechter. Samen buigen ze zich over lastige politieke thema's, zoals abortus. In juni wordt hun advies daarover voorgelegd aan het parlement. Als dat instemt met het advies van de burgertop, moet eerst nog een referendum plaatsvinden voordat de wet kan veranderen. Intussen zit de Citizen's Assembly niet stil: die gaat zich verdiepen in de klimaatverandering.

Daarom nodigt projectleider Estejé alle mensen die ingeloot zijn persoonlijk uit. Dat werkt, zegt ze. Waar brieven vaak ongeopend in de papierbak belanden, reageren mensen positief op haar persoonlijke uitnodiging. Ook de mensen die niet snel uit zichzelf naar een burgerraad of inspraakavond zouden komen. Zoals Miep Steeghs-Gommans.

Zodra ze het onderwerp voor de burgerraad hoort, veert Steeghs-Gommans op. 'Huisvesting, daar heb ik wel een mening over.'

Het vinden van een geschikt onderwerp is een kunst, zegt Harmen Binnema, universitair docent bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht. Daar schort het bij sommige initiatieven aan. 'Een G1000, waar honderden gelote burgers meepraten, leidt bijna altijd tot een teleurstelling. Mensen denken een dag enthousiast na, maar daarna gebeurt er weinig met hun ideeën. De opdracht is te breed, juridisch onmogelijk of helemaal geen taak van de gemeente.'

In Peel en Maas probeert de gemeente een onderwerp te kiezen dat veel inwoners raakt en toch toegankelijk is. Vanuit de gedachte: juist bewoners zouden moeten meepraten over de onderwerpen waarover ze zich zorgen maken. 'Huisvesting,' zegt Binnema 'is nét concreet genoeg'.

Een maand later - de uitnodigingen worden ruim van tevoren langs gebracht zodat zoveel mogelijk mensen mee kunnen doen- schuift Miep Steeghs-Gommans aan bij een tafeltje in het oude gemeentehuis van Maasbree. Met 38 andere inwoners laat ze de lentezon aan zich voorbijgaan om na te denken over het vraagstuk huisvesting.

Niet iedereen is op die uitnodiging ingegaan. 'Jongeren en gezinnen met jonge kinderen blijven moeilijk te bereiken', zegt Estejé. 'Maar van de ruim driehonderd uitnodigingen is dit een hoge opkomst.' Pers was niet welkom, om de burgerraad spontaan te laten verlopen.

'Uit alle elf dorpen van Peel en Maas zijn mensen gekomen', vertelt Steeghs-Gommans later opgetogen over de telefoon. 'Iedereen kwam aan het woord.' In kleine groepen brachten de mensen onderwerpen in waar zij zich zorgen over maken. Woningen voor jongeren bijvoorbeeld. 'Nu trekken ze allemaal weg uit de gemeente omdat er geen huizen zijn. Terwijl er veel kantoorpanden leegstaan.'

Aan het eind van de middag ligt er een lijst met voorstellen op tafel, zoals een oplossing voor het woningprobleem voor jongeren. De gemeenteraad moet de voorstellen van de burgerraad binnen vijf weken bespreken, daar heeft de raad zich aan gecommitteerd. Dat is belangrijk, zegt universitair docent Binnema: 'Mensen moeten het gevoel hebben dat hun ideeën landen.'

Oud-deelnemer Linda Gubbels (35), van een eerdere burgerraad, is verbaasd: 'De gemeente deed meer met ons oordeel dan ik dacht. Zoals ons voorstel een lokale munt op te richten.' Dat daar al een initiatief voor bleek te bestaan, hinderde niet: die kreeg een extra impuls.

Binnen de gemeenteraad wordt het experiment gewaardeerd om te horen wat er speelt onder inwoners. Dat er concrete plannen uit voortkomen, is minder belangrijk. Steeghs-Gommans voelt zich in ieder geval gehoord, zegt ze. Het is dat ze al een fietstochtje gepland heeft, op de dag dat de gemeenteraad zich over de voorstellen buigt. 'Anders had ik het absoluut niet willen missen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden