Gemeente Enschede op de vingers getikt: 600 duizend euro boete voor wifivolgsysteem in binnenstad

Voor het eerst heeft de Autoriteit Persoonsgegevens een overheidsinstelling een boete opgelegd: de gemeente Enschede moet 600 duizend euro betalen omdat zij twee jaar lang publiek en bewoners in de binnenstad volgde via hun mobiele telefoon. Dat mag niet zomaar.

Winkelend publiek in het centrum van Enschede. De gemeente volgde dat publiek via meetkastjes in de winkelstraten, waarbij elke mobiele telefoon werd geregistreerd.  Beeld ANP
Winkelend publiek in het centrum van Enschede. De gemeente volgde dat publiek via meetkastjes in de winkelstraten, waarbij elke mobiele telefoon werd geregistreerd.Beeld ANP

In 2017 besloot de gemeente Enschede om via sensoren de drukte in de binnenstad te gaan meten. De gemeente huurde daarvoor een bedrijf in dat is gespecialiseerd in het tellen van passanten. Meetkastjes in de winkelstraten vingen de wifi-signalen op uit de mobiele telefoons van passanten. Iedere telefoon werd met een unieke code geregistreerd.

De inzet van deze techniek – wifi-tracking genoemd – is op zichzelf niet verboden, maar ‘dan moet het wel met ongelooflijk veel redenen omkleed zijn en heel goed zijn ingebed’, legt vicevoorzitter Monique Verdier van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) uit.

Combineren gegevens

In Enschede bleken de codes toch tot natuurlijke personen herleidbaar. Daardoor waarborgde de gemeente de privacy van haar inwoners onvoldoende: door over een langere periode bij te houden welke telefoon langs welk meetkastje kwam, veranderde het ‘tellen’ in het volgen van mensen.

‘Het is niet de bedoeling dat iemand kan volgen welke winkel, arts, kerk of moskee we bezoeken', zegt Verdier. ‘Dat is privé en dat moet privé blijven. Zo kunnen mensen zichzelf zijn, zonder zich geremd te voelen door mogelijke registratie.’

De gemeente en twee betrokken bedrijven hadden toegang tot de data, waarmee de bewegingen van mensen door de binnenstad gevolgd konden worden. ‘Op een rustig moment zie je precies wie bij welke code hoort’, zegt Verdier. ‘Of kijk naar een patroon: komt iemand elke dag om 8.00 uur op dezelfde plek aan? En gaat zij of hij om 17.00 weer weg? Dan is het dus iemand die daar werkt.’

Verdier kan zich voorstellen dat een gemeente wil weten hoe druk het op bepaalde plaatsen is. Volgens haar zijn er ook andere manieren om dat te doen: een gemeente kan bijvoorbeeld met een infraroodlijntje nagaan hoeveel mensen een straat doorkruisen.

Klacht

Een klacht van een burger bracht de zaak in Enschede aan het rollen. Volgens de privacywaakhond was het niet de bedoeling van de gemeente om individuen te volgen, noch zijn er aanwijzingen dat dit daadwerkelijk is gebeurd. Maar het inzetten van dit systeem is op zichzelf al een ernstige overtreding van de privacywet AVG.

Twee jaar geleden berichtte de Volkskrant dat minimaal zestig Nederlandse gemeenten burgers met wifi-tracking volgen. De AP hoopt dat andere gemeenten, gealarmeerd door de berisping van Enschede, hun systemen nog eens tegen het licht houden.

Enschede begon haar overtreding in mei 2018. De interventie van de AP was aanleiding voor de gemeente om op 1 mei 2020 te stoppen met wifi-tracking. De gemeente heeft bezwaar aangetekend tegen de boete.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden