Gemeenschapsboerderijen in Israël laten oude idealen varen Kippenfokkers drijven bar in kibboets

De gemeenschapsboerderijen van Israël veranderen hun kippenfokkerijen in café's en vragen hun leden geld voor de lunch. Zo veranderen de kibboetsen, de pijlers van het socialistisch zionisme, in kapitalistische bedrijven....

AP

SHEFAYIM

De reddingsoperatie waarmee de Israëlische regering de kibboetsbeweging onlangs verloste van een kleine 2 miljard gulden aan schulden, dwingt de boerderijen hun ongebruikte land te verkopen. Dit idee zou ondenkbaar zijn geweest voor de pioniers die de boerderijen in de jaren twintig stichtten, in de hoop de joden te doen terugkeren naar landbouw. Zij stelden zich Israël voor als een socialistische staat.

Maar volgens kibboetsveteranen hebben veel van Israëls 270 gemeenschapsboerderijen hun socialistische idealen laten varen. Enkele hebben zelfs aantoonbare kapitalistische successen geboekt.

Leden van Shefayim, aan de kust, even ten noorden van Tel Aviv, noemen hun kibboets tegenwoordig 'gemeenschapsbedrijf', waar inwoners met een magneetpasje hun lunches en boodschappen betalen. Een voormalige kippenfokkerij bij de ingang van de kibboets draagt nu een bord met het woord 'Pub' en trekt elk weekeinde een menigte rauwe jongeren uit de omgeving aan. Deze duizend hectare grote kibboets is een welvarende gemeenschap geworden met een hotel dat per jaar tienduizenden gasten herbergt, het grootste waterpark van Israël, een lucratieve eet- en danszaal, een zakencentrum en een farmaceutische en plastic-industrie.

De secretaris van de kibboets, Natan Tal, zegt dat Shefayim in de toekomst zijn activiteiten zal uitbreiden met high-tech-ondernemingen en de handel in aandelen op de beurs van Tel Aviv. Enkele andere kibboetsen zijn hier de afgelopen jaren al mee begonnen.

Zittend op een grote waterglijbaan, die voor het komende toeristenseizoen in gereedheid wordt gebracht, zegt Tal dat het oude concept van de kibboets, waar elk persoonlijk bezit werd geschuwd en waar de kinderen apart van hun ouders sliepen, dood is. 'De gemeenschap blijft wel bestaan, een gemeenschap die samenwerkt en gedeeld bezit heeft, maar dat is het. Niet meer dan dat.'

Ondanks het afnemend ideologisch enthousiasme, meldt zich nog steeds een onevenredig hoog aantal kibboetsjongeren voor de elite-eenheden van het leger. En hoewel de leden een relatief forse jaarlijkse toelage krijgen van ruim achtduizend gulden en vrijelijk naar het buitenland kunnen reizen, heeft Tal nog steeds toestemming nodig om de kibboetsauto in het weekend te mogen gebruiken. 'Het leven is weliswaar meer privaat geworden, maar de produktiemiddelen zijn nog gedeeld en wat de kibboets uitdeelt, wordt gelijkelijk uitgedeeld. 'Vroeger moest je voor alles toestemming vragen - schoenen, overhemden.'

Door de jaren heen bouwden de collectieve boerderijen een schuld op van een kleine 2 miljard gulden bij de Israëlische banken. De regering besloot op 5 april deze schuld kwijt te schelden om te voorkomen dat de kibboetsen failliet zouden gaan. Rechtse critici beschuldigden de Arbeiderspartij ervan belastinggeld te gebruiken om de socialistische vriendjes te helpen. De regering bracht daar tegenin dat het belangrijk is om wat nog over is van dit waardevolle symbool van de zionistische beweging te bewaren.

In de eerste jaren van het bestaan van de kibboetsen bracht een op iedere twee Israëliërs enige tijd in een kibboets door. De kibboetsbeweging begon in de jaren twintig, toen joodse immigranten, voornamelijk uit de oosteuropese landen, de toen populaire communistische en socialistische modellen toepasten om zich in het Heilige Land te vestigen. Het was grotendeels een vorm van rebellie tegen het joodse gettobestaan in de steden die ze achterlieten. Maar het collectivisme was ook een manier om gemeenschappen te stichten onder barre woestijnomstandigheden.

Oz Almog, een cultureel socioloog, voorspelt dat de gemeenschapsboerderijen meer en meer gedwongen zullen worden om stedelijke gewoontes aan te nemen en om land te verkopen aan stedelingen die aangetrokken worden door het leven op het platteland. Hij zegt dat, doordat veel jonge mensen hun geluk in de steden zoeken, de kibboetsen een grote leegloop kennen. Volgens woordvoerders van de kibboetsbeweging keert meer dan de helft van de jongeren na de verplichte diensttijd het kibboetsleven de rug toe.

Toch moet, zegt Almog, het kibboetsexperiment een succes worden genoemd. 'Het is de kibboets geweest die de Israëlische cultuur heeft geschapen', zegt hij. 'Het is het heiligdom van Israël.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden