Gemeenschap van wormen en haaien

Hoe de jonge Louis Paul Boon moet hebben geleden als leerling-bankwerker in Aalst, is af te lezen aan Niets gaat ten onder.

Godbetert, wat een narigheid. De critici die de korte roman Niets gaat ten onder (1956) van Louis Paul Boon destijds onder ogen kregen, waren het er over eens dat hij schrijven kon - maar waarom moest het zo inktzwart? Het verhaal van de mistroostige Frans Ghoedels (25) die opgesloten zit in het internaat van de technische school Constructa, daar trouwt, een kind krijgt dat hem verwijtend aankijkt, en die dan door zijn vrouw Agnes 'omhoog wordt getrapt' naar de directeursfunctie, terwijl hij geen kant op kan met zijn libido, doet nog steeds pijn.


Misschien wel meer dan vroeger, nu de roman als deel 10 van het Verzameld Werk een voorbeeldig en uitvoerig nawoord heeft gekregen (van hoogleraar Kris Humbeeck en zijn studenten in Antwerpen). Het toont de gelijkenis aan tussen Constructa en de streng-katholieke vak- en ambachtsschool Sint-Jozef in Aalst. Daar is de jonge Boon leerling-bankwerker geweest, ingeschreven door zijn ouders in 1926.


En daar heeft Louis geleden, tot hij in het voorjaar van 1928 werd verwijderd vanwege het bezit van verboden boeken uit een 'goddeloze' bibliotheek, en de 'verspreiding van dit gif'onder zijn klasgenoten. Die ervaringen, gevoegd bij de herinnering aan de korte tijd (begin 1951) dat de arme Boon - die toen van schrijven niet leven kon - in de Gentse wasserij van zijn ouders werkte, een andermaal intens treurige episode, inspireerden hem tot deze zwart-romantische film noir in woorden.


Een gemeenschap van haaien en wormen, zonder uitweg, dat is Constructa, de verbeelding van het vooruitgangsgeloof. Alles moet worden geofferd aan dat geloof - met fatale gevolgen, want de mens die zich verplicht verheft, zal in primitief gedrag vervallen. Het gaat alleen maar om geld en winst.


Grapjes helpen dan niet meer. Nu ja, als Ghoedels langs de rijen met ijzeren bedden van zijn pupillen loopt, een rommelig kastje ziet, en opmerkt: 'Och, dat is het kastje van Boon, die leert het nooit, orde in zijn boeltje te houden', dan is dat een schaars moment van lucht.


Even later pleegt Ghoedels een moord. Tegen die tijd heb je daar alle begrip voor. Mag die man zich misschien even afreageren?


Louis Paul Boon: Niets gaat ten onder.


De Arbeiderspers; 166 pagina's; € 18,95.


ISBN 978 90 295 7352 8.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden