Gemarteld door de cipiers van Assad

Meer dan duizend vrouwen zitten in Syrische staatsgevangenissen. De 41-jarige Rehab Khallof was een van hen. Vijf maanden lang werd ze onderworpen aan grof geweld en psychologische vernedering.

Lees hier twee getuigenissen uit een gevangenis van IS en het aan Al Qaida gelieerde al-Nusra.

Rehab Khallof in haar kamer in het asielzoekerscentrum in Leersum. Op de achtergrond een tekening die haar dochter Lulu maakte. Beeld Marcel van den Bergh
Rehab Khallof in haar kamer in het asielzoekerscentrum in Leersum. Op de achtergrond een tekening die haar dochter Lulu maakte.Beeld Marcel van den Bergh

Nooit eerder voelde ze zich zo vrij als in Nederland. Aan de andere kant: ook hier kan ze zich soms opgesloten voelen. Een gevoel dat Khallof kent uit de tijd dat ze ruim vijf maanden in een Syrische regeringsgevangenis verbleef. 'Het is een benauwend gevoel, alsof je geen kant op kan', zegt Khallof.

In Nederland kan ze voorlopig niet werken, is ze ver weg van haar familie en vrienden en verveelt ze zich geregeld. Maar ze hoeft niet meer in angst te leven. Haar 8-jarige dochter Lulu kan al een aardig woordje Nederlands en sinds kort hebben ze een eigen huisje in Hillegom, na een verblijf van acht maanden in een asielzoekerscentrum in Leersum.

Het is uitzonderlijk dat Khallof over haar gevangenisverleden wil praten. Syrische vrouwen zwijgen hier doorgaans over. Uit schaamte, of uit angst hun goede naam te grabbel te gooien. Maar Khallof wil juist dat mensen in Nederland weten wat ze heeft meegemaakt, vooral nu het onbegrip over de komst van vluchtelingen toeneemt.

Met zachte, rustige stem vertelt ze over die bewuste dag - 24 december 2013 - dat er vijf gewapende mannen voor haar deur stonden. 'Mijn dochter en ik waren net aangekomen in ons oude huis in Damascus. De maanden daarvoor verbleven we op advies van een collega in Sanliurfa, in het Turkse grensgebied. Ik werkte als directeur van een middelbare school. Een overheidsschool, maar ik voelde geen enkele sympathie voor de Syrische regering. In plaats daarvan zamelde ik kleding, medicijnen en babymelk in voor de inwoners van de belegerde wijk Modamiyat, waar veel van mijn leerlingen woonden.'

De hulpacties van Khallof blijven niet onopgemerkt. Een aantal keer wordt ze verhoord door de beruchte Syrische veiligheidsdienst. Als ze via een collega verneemt dat er plannen zijn om haar te arresteren, vlucht ze het land uit. Ze keert terug als diezelfde collega - 'ik vertrouwde deze persoon volledig' - haar verzekert dat het weer veilig is.

De collega, zo beseft ze achteraf, heeft haar verraden. 'De dag van aankomst werd ik gearresteerd. Het ging allemaal heel snel. De gewapende mannen vroegen om mijn id-kaart, namen mijn laptop in beslag, twee mobiele telefoons en de tablet van mijn dochter', zegt Khallof. 'Mijn handen werden met elastieken op mijn rug gebonden. Mijn hoofddoek werd afgerukt en als blinddoek gebruikt.'

Haar dochter laat ze noodgedwongen achter. Zelf verdwijnt Khallof in een busje met geblindeerde ramen. 'Ik had geen idee waar ik heen werd gebracht, wie de mensen om mij heen waren. Ik hoorde dat er een grote poort openging, dat ik met een detector werd onderzocht. Dat er codes werden ingevoerd en dat ik met een lift naar beneden werd gebracht.'

Martelfoto's

Een Syrische fotograaf met de codenaam Caesar overhandigde vorig jaar 55 duizend foto's van verminkte lijken aan drie internationale topjuristen. De man moest in opdracht van de militaire veiligheidsdienst foto's nemen van de doodgemartelde gevangenen, maar werkte in het geheim voor de oppositie. De foto's worden door de VN-Veiligheidsraad gebruikt om de verantwoordelijke kopstukken van het Syrische regime voor het gerecht te krijgen. Rusland en China hebben deze rechtsgang tot nu toe geblokkeerd. The Guardian sprak in oktober voor het eerst met de fotograaf.

Een militair checkpoint in de wijk Moadamiyat, waar Khallof hulpgoederen leverde. Beeld EPA
Een militair checkpoint in de wijk Moadamiyat, waar Khallof hulpgoederen leverde.Beeld EPA

'We gaan je verkrachten'

Als haar blinddoek wordt afgedaan, staat Khallof in een lege ruimte met camera's. Een man gebiedt haar al haar kleren uit te doen, ook haar ondergoed. 'Je bent een ezel', zegt de man, terwijl hij naar haar naakte lichaam kijkt. 'We gaan je verkrachten. Kijk hoe je erbij staat, je moet je schamen voor Allah.'

De man slaat haar, Khallof huilt. Vervolgens wordt ze naar haar cel gebracht. Een ruimte van zo'n vijftien vierkante meter die ze moet delen met veertig vrouwen. 'We splitsten ons op in drie groepen. In rondes van vier uur zaten we achtereenvolgend in kleermakerszit, met gestrekte benen of lagen we op onze zij te slapen.'

De cel is smerig. Er brandt een klein peertje met zacht licht. Een raam ontbreekt. In de hoek is een wc zonder deur. De gevangenen krijgen dagelijks te eten, maar veel is het niet. Doorgekookte aardappelen, rauwe friet of droog brood. 'Water kregen we in bekertjes. Soms was er terpentine doorheen gemengd. We werden er ziek van, maar niet zo ziek dat we eraan stierven. Mijn weerstand was zo slecht dat ik een infectie aan mijn longen kreeg.'

In de cel zitten hoogopgeleide vrouwen. Artsen, ingenieurs, kunstenaars, hulpmedewerkers, een bekende actrice, een nog bekendere advocaat. Apart van elkaar worden ze verhoord. 'De technieken die werden toegepast waren voor iedereen gelijk', zegt Khallof. 'Het was een combinatie van grof geweld en psychologische vernedering. Ik kreeg allerlei verwensingen naar m'n hoofd geslingerd. Dat ik een afvallige zou zijn, dat ik terroristen zou steunen, dat mijn familie niets waard zou zijn.'

Ze vervolgt: 'Op een dag werd ik met kleren en al onder een koude douche gezet. Het heeft drie dagen geduurd voordat mijn kleren droog waren. Ook werd ik geregeld op de grond gelegd, waarna de verhoorders op mijn lijf begonnen te springen. Mijn pols is op drie plaatsen gebroken. Ik werd niet naar een ziekenhuis gebracht, maar kreeg wel ibuprofen tegen de pijn. Er was een arts in onze cel. Zij heeft mijn breuken behandeld door er doeken omheen te wikkelen. Later is mijn pols in Istanbul rechtgezet. Tijdens een van de martelingen plaste ik in mijn broek. De soldaat lachte me uit, haalde zijn geslacht uit zijn broek en plaste vervolgens op me. Het was zo vernederend.'

Verkracht is Khallof nooit. Wel heeft ze gehoord dat vrouwen in andere cellen seks met soldaten hadden. In ruil daarvoor zouden ze niet gemarteld worden. Of dit verhaal daadwerkelijk klopt weet Khallof niet zeker. Van minstens twee vrouwen weet ze dat ze zijn gedood tijdens de verhoren. 'Ik heb ze dood in de verhoorkamers zien liggen.'

Rehab Khallof in het asielzoekerscentrum in Leersum. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Rehab Khallof in het asielzoekerscentrum in Leersum.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Twintig aanklachten

Na vijf maanden en tien dagen moet Khallof voor een militaire rechtbank verschijnen. Die sturen haar door naar een rechtbank voor terroristen. In de tussentijd zit ze in de beruchte Adra-gevangenis, in het noordoosten van Damascus, tussen rebellen en politieke gevangenen. Na drie weken moet ze voorkomen.

Khallof hoort twintig aanklachten tegen haar uitgesproken worden. Ze zou niet alleen hebben samengespannen met rebellen, maar ook foto's hebben gemaakt van militaire doelen en samen met het aan Al Qaida gelieerde al-Nusra haar oversteek naar Turkije hebben geregeld. Het gerechtshof blijkt over foto's te beschikken van de bezoeken die Khallof aflegde aan Modamiyat, de wijk waar ze hulpgoederen leverde.

Uiteindelijk komt Khallof vrij door een voorstel van twee advocaten: 82 gevangenen, onder wie Khallof, worden vrijgelaten in ruil voor een Iraanse piloot, die door de rebellen wordt vastgehouden. Voordat de ruil plaatsvindt, moet Khallof een papier ondertekenen waarop staat dat ze weliswaar wordt vrijgelaten, maar dat ze verdachte blijft. Een dreigende gedachte. Ze besluit na haar vrijlating zo snel mogelijk het land te verlaten. Haar jongste dochter Lulu en haar zieke moeder neemt ze mee. Met haar twee oudste kinderen heeft ze, na kwaadsprekerij van haar ex-man, geen contact meer. Een week na aankomst in Sanliurfa overlijdt haar moeder. Voor het eerst tijdens het interview moet Khallof huilen. 'Mijn moeder betekende heel veel voor me.'

Ter ere van het Suikerfeest werden afgelopen zomer 430 Syriërs door het regime vrijgelaten uit een gevangenis in Damascus. Beeld EPA
Ter ere van het Suikerfeest werden afgelopen zomer 430 Syriërs door het regime vrijgelaten uit een gevangenis in Damascus.Beeld EPA
Een bloedbad in de Adra-gevangenis nadat het gebouw in augustus van dit jaar is bestookt door een raket, afgevuurd door rebellen. Zeker 11 mensen kwamen om het leven, 57 raakten gewond. Beeld AFP
Een bloedbad in de Adra-gevangenis nadat het gebouw in augustus van dit jaar is bestookt door een raket, afgevuurd door rebellen. Zeker 11 mensen kwamen om het leven, 57 raakten gewond.Beeld AFP

Oversteek naar Nederland

Een kennis in Eindhoven nodigt Khallof uit om naar Nederland te komen. Wat volgt is een wekenlange reis. Al haar spaargeld verdwijnt rechtstreeks in handen van smokkelaars, maar ze is dankbaar voor de plek waar ze uiteindelijk terecht is gekomen. Syrië lijkt ver weg. Via de televisie volgt ze het nieuws in haar thuisland. De dagelijkse bombardementen, de almaar groeiende vluchtelingenstroom.

's Nachts keren haar gedachten geregeld terug naar de gevangenis. 'Ik kan me dan nog altijd heel bang en geïsoleerd voelen. Hopelijk kan ik op een dag echt vrij zijn, een normale baan krijgen en geld verdienen om zo nu en dan op vakantie te gaan. Of naar Sanliurfa, om het graf van mijn moeder te bezoeken.'

Zie hieronder meer getuigenissen vanuit Syrische gevangenissen. De beelden kunnen door ons niet onafhankelijk worden geverifieerd.

Een cel in de Adra-gevangenis, waar Khallof tijdelijk verbleef. Foto (mogelijk geënsceneerd) is gemaakt in 2011. Beeld afp
Een cel in de Adra-gevangenis, waar Khallof tijdelijk verbleef. Foto (mogelijk geënsceneerd) is gemaakt in 2011.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden