Gemanipuleerde plant ontwapend

EEN TWEETAL oude kritiekpunten op het werk van plantenbiotechnologen lijkt wat op zijn retour door de uitkomsten van twee wetenschappelijke onderzoeken....

Plantenbiotechnologen koppelen een dergelijke resistentie aan de genen die ze bij een plant willen inbrengen. Ze doen dat om snel te kunnen zien of hun werk is gelukt. Gaan hun werkstukjes dood na een behandeling met het betreffende antibioticum, dan is de inbouw van de nieuwe genen mislukt. Zonder deze truc zouden de onderzoekers moeten wachten tot de planten zijn opgegroeid om te zien bij welke exemplaren ze succes hebben gehad.

De aanwezigheid van dergelijke resistenties is omstreden. Hoewel doorgaans resistentie-genen worden gebruikt tegen antibiotica die niet meer of slechts zelden in de gezondheidszorg worden toegepast, bestaat toch de angst dat ze overstappen op bacteriën, die daardoor dan moeilijk of niet meer zijn te bestrijden.

Om te voorkomen dat in transgene gewassen die resistentie-genen generatie na generatie worden meegezeuld, zonder dat ze verder een functie hebben, zijn genetische slimmigheidjes ontwikkeld om dit overbodige DNA weg te knippen. Bijvoorbeeld door, nadat het resistentie-gen zijn werk heeft gedaan, een wegknip-gen in de plant te zetten. Dat is veel werk en bovendien zijn dergelijke trucs tot nu toe niet bruikbaar bij belangrijke voedselgewassen.

Onderzoeker Nam-Hai Chua en zijn team presenteren in Nature Biotechnology een nieuwe aanpak. Samen met het antibioticumresistentie-gen bouwden ze bij de zandraket een wegknip-gen in dat is gekoppeld aan een startmechanisme.

Die starter wordt met behulp van bepaalde chemicaliën in het lab ingeschakeld wanneer het resistentiegen niet meer nodig is. De starter zet vervolgens het wegknip-gen in werking dat de resistentie-gen, maar óók zichzelf, verwijdert uit het genoom.

De onderzoekers verwachten dat hun methode bij een groot aantal (voedsel)gewassen kan worden toegepast. Volgens een commentator in Nature Biotechnology is de vinding ook commercieel erg interessant doordat zij de mogelijkheid opent hetzelfde resistentie-gen meerdere keren bij een gewas te gebruiken, bijvoorbeeld als na elkaar verschillende nieuwe eigenschappen moeten worden ingebouwd.

Ook uit het tijdschrift Nature van 8 februari kunnen gentechnologen moed putten. Onderzoekers van Imperial College in Ascot, Engeland, volgden tien jaar lang de overlevingskansen van door hen gezaaide of geplante gewassen, zowel genetisch gemanipuleerde als de klassieke tegenhangers. Al heel lang bestaat de angst dat genetisch veranderde planten zich onbedoeld tot een plaag kunnen ontwikkelen, als akkeronkruid of in de natuur.

De onderzoekers maakten bij hun proef gebruik van alle in 1990 beschikbare transgene gewassen: koolzaad en maïs die resistent zijn gemaakt tegen het bestrijdingsmiddel glufosinaat; suikerbiet die glyfosaat weerstaat, en twee soorten aardappels die elk een gif meedragen dat vraatzuchtige insecten om zeep helpt.

Op twaalf verschillende plaatsen in Groot-Brittannië bestudeerden de onderzoekers hoe de gemanipuleerde en klassieke gewassen zich gedroegen als ze aan hun lot werden overgelaten. Daaruit bleek dat de transgene planten niet langer overleefden dan de klassieke planten en ook niet vaker de omgeving koloniseerden. Binnen vier jaar waren alle populaties van koolzaad, suikerbiet en maïs verdwenen door de concurrentie met wilde planten. Op één plaats wisten aardappels stand te houden, maar alleen de conventionele exemplaren.

De onderzoekers waarschuwen dat aan hun onderzoek geen conclusies kunnen worden ontleend over modernere genetische aanpassingen bij gewassen, zoals ingebouwde droogte- en plaagresistentie-genen. Dergelijke planten moeten volgens hen eveneens in veldproeven worden getest op hun overlevingskansen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden