Gelukkiger als niet alles een ratrace is

Als het lot ze selecteert, doen lager opgeleiden veel vaker mee, blijkt bij burgerfora

50Plus wordt een partij voor lager opgeleide 60plussers. Het is immers pas na de 60 aantrekkelijk om voor 50-plus door te gaan. Met thema’s als meer vakantiegeld voor AOW’ers en behoud van de koopkracht, mikt 50Plus vooral op lager opgeleide ouderen.

Prima, want lager opgeleiden zijn politiek slecht vertegenwoordigd, betogen Mark Bovens en Anchrit Wille in De diplomademocratie. Hoger opgeleiden vormen nog geen derde van de bevolking, maar domineren wel de politiek. Hoger opgeleiden gaan vaker stemmen en nemen vaker deel aan interactief beleid en burgerinitiatieven. Ze zijn bijna tweemaal zo vaak lid van een politieke partij of actiegroep. Driemaal zo vaak doen ze mee aan demonstraties en (internet-)discussies. Van de bewindslieden en Tweede Kamerleden is 90 procent hoger opgeleid.

Ook in het maatschappelijk middenveld, van oudsher boodschapper van signalen uit de samenleving en kweekvijver van politiek en bestuurlijk talent, maken hoger opgeleiden de dienst uit. Lager opgeleiden zijn minder vaak lid van vakbonden, vakverenigingen, werkgeversorganisaties, sportverenigingen, en milieu- of derdewereldorganisaties. Bovendien zijn deze organisaties, net als politieke partijen, papieren organisaties geworden, met slapende donateurs, bestierd door hoger opgeleide professionals. Mogelijkheden om mee te praten en je via scholing en training te ontwikkelen van koffieschenker tot bestuurder zijn vrijwel verdwenen.

Verschillende werelden

Hoger en lager opgeleiden leven in verschillende werelden, betogen Bovens en Wille. Ze verschillen in kennis, vaardigheden, ervaringen, voorkeuren, zorgen en belangen. Lager opgeleiden hebben problemen met vmbo of roc, hoger opgeleiden met het studiehuis. Voor lager opgeleiden is globalisering een last: geluidshinder van buren die je taal niet spreken. Voor hoger opgeleiden is globalisering een lust: studiereizen naar verre oorden. Lager opgeleiden maken zich zorgen om criminaliteit, veiligheid, leefbaarheid en nationale identiteit. Hoger opgeleiden winden zich meer op over het milieu en de derde wereld. In politiek en maatschappelijk middenveld domineren de zorgen van hoger opgeleiden. Problemen met het studiehuis kregen veel meer aandacht dan problemen op het vmbo. En tegenover de milieu- en ontwikkelingsorganisaties staan geen even krachtige en ledenrijke organisaties voor veiligheid, leefbaarheid of monoculturalisme.

De stem van lager opgeleiden moet versterkt, vinden Bovens en Wille. Vaker stemmen, met opkomstplicht, meer referenda en direct gekozen bestuurders. En bij directe vormen van democratie vaker een steekproef trekken van de hele bevolking. Als het lot ze selecteert, doen lager opgeleiden veel vaker mee, blijkt bij burgerfora.

Zwak
Maar klinkt de stem van lager opgeleiden wel zo zwak? Milieu en ontwikkelingssamenwerking krijgen al jaren veel minder politieke aandacht dan veiligheid, leefbaarheid en monoculturalisme. Doordat dit thema’s zijn die ook middelbaar opgeleiden aanspreken? Want is de tegenstelling tussen hoger en lager opgeleiden wel het meest prominent? Tussen middelbaar en lager opgeleiden bestaan ook veel spanningen en belangentegenstellingen, bijvoorbeeld op de woningmarkt. Veel middelbaar opgeleiden zijn boos dat hoger opgeleiden zich meer bekommeren om werklozen en migranten dan om kleine zelfstandigen, lassers en thuiszorgers.

Dat opleiding betere toegang verschaft tot politieke macht is al erg genoeg; voorkomen moet worden dat het ook deuren opent tot betere zorg, onderwijs of rechtshulp, betogen Bovens en Wille. Dat vereist inkomensnivellering, schreef ik (29 december). Onzin, reageerde Arnon Grunberg. ‘Inkomensverschillen zijn vooral op microniveau een probleem: erg is dat de buurman een duurder wijntje drinkt, niet dat de voetballer een miljoen verdient’ (5 januari). De woede richt zich inderdaad niet zozeer op de enkele voetballer, maar wel op het leger van voetballers, directeuren en ministers dat hun kinderen naar een dure Amerikaanse universiteit kan sturen en zich een dure advocaat kan permitteren terwijl anderen collegegeld noch advocaat kunnen betalen. ‘In een meritocratie worden mensen niet gelukkiger door ze hors concours aan de ratrace te laten meedoen’, vindt Grunberg. Maar we worden wel gelukkiger als niet alles een ratrace is. Als we allemaal toegang hebben tot dezelfde goede scholen, verzorgingshuizen en advocaten.

Tip voor het 50Plus-program, want vooral lager opgeleiden vinden dit belangrijk.

Opinie.Volkskrant.nl/auteurs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden