Gelukkig zonder

Ze zijn misschien wel de groep die de dominante seksuele moraal het meest uitdaagt: mensen die het niet doen. En ook niet willen doen. Waarom kost het zo veel moeite om hen te accepteren?

Jamie heeft de seksuele gedachten van zijn leeftijdgenoten nooit begrepen. 'Ergens vind ik seks vies, maar het is meer dat ik het gewoon niet nodig heb.' De 17-jarige student heeft 'het' nog nooit gedaan. 'En daar ben ik blij om. Ik ben bang dat ik mezelf traumatiseer als ik seks zou hebben, omdat het tegen mijn zin zou zijn.'


Ict'er Richard vindt computers, auto's en zijn gitaar interessanter dan hij seks ooit zal vinden. Hij is 35, woont alleen en heeft nooit een relatie gehad. Over zijn seksuele desinteresse praat hij zelden. 'Ik noem mezelf liever de eeuwige vrijgezel. Het gaat anderen niets aan, net als dat hun seksleven mij niet boeit.'


Naar schatting 1 procent van de bevolking heeft nooit zin in seks. En niet de 'ik heb hoofdpijn'-variant. Nooit. Ze zijn aseksueel. 'Aseksualiteit wordt niet gezien als pathologie', zegt Peter Leusink, huisarts, seksuoloog en hoofdredacteur van het Tijdschrift voor Seksuologie. Simpeler: het is geen ziekelijke afwijking, maar een seksuele identiteit. Een die moet je respecteren.


Maar de norm in onze westerse maatschappij is: seks is goed, en veel seks is nog beter. We moeten non-stop neuken, we moeten altijd geil zijn. Anders tel je niet mee. We zien het in films als Springbreakers, MTV-series als Geordie Shore en de videoclips van Miley Cyrus. Zelfs de publieke omroep spoort ons in Spuiten en Slikken aan om erop los te experimenteren. En dankzij seks-op-bestelling-apps als Tinder (hetero's) en Grindr (homo's) kunnen we sletteriger zijn dan ooit tevoren.


De voortdurende aanwezigheid van seks is confronterend voor aseksuelen. Tegelijkertijd dagen zij met hun bestaan alleen al de maatschappelijke norm uit. Is het wel normaal om de hele dag aan seks te denken? Moet je jezelf dwingen om het vaker te doen? Leidt meer seks ook tot meer geluk?


Ruim de helft van de Nederlanders doet het eens per week of vaker, blijkt uit een bevolkingsstudie van Rutgers WPF, een kenniscentrum over seksualiteit, uit 2011. Een kwart van de mannen en 12 procent van de vrouwen heeft elf of meer bedpartners gehad. Driekwart van de bevolking masturbeert. Ruim de helft kijkt porno, 6 procent van de mannen zelfs elke dag. We experimenteren met mensen van het eigen geslacht (8,4 procent) en anale seks (drie op de tien Nederlanders). Klinkt behoorlijk actief. Toch geeft ruimt de helft van alle mensen aan dat ze nog vaker seks zouden willen hebben.


'Aids maakte in de jaren tachtig een eind aan de seksuele revolutie van de jaren zestig en zeventig', zegt seksuoloog Leusink. 'Maar eind jaren negentig kwam er een tegenbeweging: homo's kropen uit de slachtofferrol en vrouwen kwamen op voor hun seksualiteit.' Ook hij wijst naar de invloed van media: van Sex and the City tot Seks voor de Buch. 'En internet. Natuurlijk experimenteerde de elite vroeger ook al met houten dildo's, maar door internet worden porno en informatie over seks razendsnel verspreid.' Seksuele revolutie voor de massa, dankzij wifi.


Strijdmiddel

Jamie vindt het vervelend: 'Seks is de standaard in deze maatschappij. Als je dat niet wilt, hoor je er niet bij.' Dat seks een graadmeter is geworden voor populariteit en succes vindt hij onbegrijpelijk. 'Het heeft niet te maken met vaardigheden die écht nuttig zijn.' Richard stoort zich minder aan films en reclames. 'Maar die stoere gesprekken, waarin alles dubbelzinnig moet worden opgevat, kunnen wel hinderlijk zijn.' Alle kroeggesprekken dus. 'Ik ga niet uit, dat scheelt. Als ik toch zulke gesprekken hoor, negeer ik ze meestal.'


Voor Helena (24), een feminist in hart en nieren, is haar aseksualiteit haast een politiek strijdmiddel. 'Seks is niet iets dat ik wil delen met anderen, het is een schending van mijn privacy.' Ze wantrouwt onze geseksualiseerde maatschappij, die 'de blanke, heteroseksuele man verheerlijkt'. Alle vormen van seks zijn in haar ogen onderdrukking. 'Seks is altijd in het voordeel van de man. Penis in vagina. De meeste vrouwen hebben daar niks aan.' Het label aseksualiteit geeft haar een gevoel van veiligheid, het beschermt haar tegen die agressieve mannenwereld om haar heen.


De vooroordelen die aseksuelen horen zijn hard en neerbuigend. Je kunt zeker niemand krijgen. Je bent fysiek niet in orde. Je bent te veel met jezelf bezig. Je hebt mij gewoon nog niet gehad. Je bent vast misbruikt als kind. Je bent eigenlijk homo of lesbisch. Om er maar een paar te noemen. 'Natuurlijk voel ik me daardoor eenzaam', zegt Helena. 'Maar ik ben niet anders gewend. Ik ben zelf ook wel een loner.' Ook Jamie voelt zich niet echt thuis in de 'mainstream' maatschappij. 'Daarom ga ik liever om met mensen die hier geen deel van uitmaken, buitenstaanders.'


Peter Leusink kan zich de vooroordelen wel voorstellen. Ook seksuologen zoals hij zelf zijn gewend te werken volgens het motto: zonder fysieke belemmeringen zou je fijne seks moeten kunnen hebben. Een congres eind november was een eyeopener voor hem en zijn collega's. 'Door in gesprek te gaan met aseksuelen werd ons een spiegel voorgehouden, zij dagen ons uit om anders over seks na te denken. De stereotiepe weg die heteroseksuele mensen afleggen is: je wordt verliefd, gaat trouwen, hebt twee keer per week seks tot je 50ste, en dan houdt het allemaal op. Maar dat is voor heel veel mensen helemaal niet zo vanzelfsprekend.'


Waarom kan de 99 procent zich niet voorstellen dat er mensen zijn die zonder seks een gelukkig leven kunnen leiden? Waarom willen we die mogelijkheid niet accepteren? 'Angst', zegt Leusink. Waarvoor dan? 'Daar kan ik moeilijk de vinger op leggen. Waar komt homofobie vandaan? Daar zijn geen rationele redenen voor. Maar seksualiteit roept nu eenmaal sterke emoties op.'


Of zijn mensen bang dat aseksuelen walgen van hun gezonde sekslust? 'Het zou kunnen dat ze bang zijn dat hen iets wordt afgepakt', zegt Leusink. 'Maar aseksuelen keuren anderen niet af, ze komen simpelweg voor zichzelf op.' Daarom hebben aseksuelen zich ook verenigd in het Asexual Visibility and Education Network (AVEN), om zichtbaarder te worden voor de onwetende massa.


Hokjesdenken

Dat emancipatie hard nodig is, blijkt uit de documentaire (A)sexual uit 2011. In de documentaire loopt AVEN-oprichter David Jay met een groepje aseksuelen mee op de gay-prideparade in San Francisco. Ze scanderen teksten als: It's okay to be A en delen flyers uit. Een homoseksuele bezoeker zegt: 'Ik mijd ze als de pest, ik vind ze eng.' Niemand wil een flyer aannemen. 'Ik heb medelijden met je, arme ziel', zegt een andere homo. 'Ik sta niet achter wat jullie hier verkondigen.' Pijnlijk.


'Iedereen heeft vooroordelen, ook homo's', zegt Leusink. 'Aseksuelen leren ons dat we moeten blijven waken voor hokjesdenken.' En vergeet niet dat aseksuelen nu meemaken wat homo's, lesbiennes, biseksuelen en transgenders (LHBT's) tientallen jaren geleden moesten doorstaan. Die werden toen ook gezien als patiënten die genezen moeten worden. Daar heeft de homo-emancipatie korte metten mee gemaakt. 'Wij zouden graag meer contact willen met de LHBT-gemeenschap, omdat wij nu op het punt staan waar zij ooit stonden', zegt Richard, actief AVEN-lid.


De gay pride vindt Richard dan weer te extravagant. Toch zullen aseksuelen meer naar buiten moeten treden, want hun geaardheid roept veel vragen op. Waarom zijn er bijvoorbeeld aseksuelen die masturberen? 'Soms willen ze weten of alles nog werkt', zegt Leusink. 'Vaak is het een snelle ontlading, een soort slaapmutsje. Denk aan de eerste keer dat je zelf masturbeerde. Dat was vooral een instrumentele handeling. Seksuele fantasieën, geil worden van porno, dat komt pas later. Dat zijn namelijk sociale constructen die je in je loop van je seksuele carrière aanleert. Voor aseksuelen blijft het meestal bij die functionele handeling.' Of zoals Richard zegt: 'Het gevoel is op zich wel prettig, maar niet echt bijzonder.'


Autisme

En als aseksualiteit geen afwijking of psychische aandoening is, waarom wordt er dan vaak een link gelegd met het syndroom van Asperger? Leusink: 'Veel mensen met een autismespectrumstoornis hebben moeite met de wederkerigheid van emoties. Ze kunnen zich moeilijk op een partner afstemmen en de seks verloopt dus vaak niet soepel. Het zou kunnen dat deze groep zich thuis voelt bij AVEN, die door internet erg makkelijk te vinden is. Je zou eigenlijk eerst moeten onderzoeken hoeveel AVEN-leden autistisch zijn.' Ook Jamie heeft een milde variant van asperger. 'Maar dat heeft me nooit in de weg gezeten.'


Wat opvalt aan het verhaal van feministe Helena, is haar eerdere seksuele ervaring. Op haar 14de deed ze al aan sm met haar eerste liefje. 'Ik denk dat ik een masochist ben, ik vind pijn prettig.' Toen ze op haar 21ste dakloos was, werkte ze een aantal maanden als prostituee. Tekenende ervaringen, vooral op zo'n jonge leeftijd. 'Wat kwam eerst: kip of ei? Heb ik niks met seks omdat ik als prostituee heb gewerkt, of heb ik het als prostituee kunnen volhouden omdat ik altijd al aseksueel was? Ik weet het niet.' Als Leusink dit hoort, denkt hij dat er meer aan de hand is. 'In dit soort gevallen moet je eerst goed praten voor je concludeert: jij bent aseksueel, klaar.'


Om het allemaal nog gecompliceerder te maken: er zijn aseksuelen die romantische gevoelens hebben en relaties onderhouden. Helena is bijvoorbeeld 'biromantisch' en heeft iets met een 'androgyne, panseksuele' vrouw, iemand die dus alle genderregels doorbreekt. Jamie (hetero) heeft een vriendin die ook aseksueel is. 'We knuffelen en zoenen, zonder te vrijen of elkaar te bevredigen.' Hij is erg blij met hun relatie. 'We vertrouwen elkaar en zijn volledig op elkaar afgestemd.' Leusink ziet dat mensen die seks loslaten, extra hard nadenken over vriendschap, liefde en intimiteit. 'Ze zoeken naar een nieuwe invulling van het concept liefdesrelatie.'


Richard is aromantisch, wat betekent dat hij geen behoefte heeft aan seks én niet aan een liefdesrelatie. 'Het is natuurlijk een aanname, omdat het lastig is om iets te bewijzen dat je niet voelt. Maar na 35 jaar lijkt het me wel een realistische aanname.' Dit benadrukt des te meer in wat voor ingewikkelde situatie aseksuelen zitten. Stel je bent aseksueel, maar je wilt wel een romantische partner. Hoe vind je die dan? Je vist in een minuscuul vijvertje, waarin sommige vissen ook nog eens geen behoefte hebben aan romantiek. 'En je voelt natuurlijk niet met elke aseksuele persoon een klik', zegt Helena. 'Dat is erg frustrerend.'


Wat aseksuelen zelf willen is helder: accepteer dat wij gelukkig zijn zonder seks, er is niets mis met ons. Daarmee zou ook de dwang om seksueel 'succesvol' te zijn meer ter discussie kunnen komen te staan. Dan zouden relaties waarin de ene partner maar één keer per jaar seks wil beter bespreekbaar worden. Of de behoeften van mensen die wel seksuele behoeften hebben, maar penetratie onprettig vinden.


Wat ooit begon als de seksuele revolutie is nu een overkill, zegt Leusink. 'Een aantal maanden geleden had Dwars, de jongerentak van GroenLinks, een actie in Ede. Midden in de bible belt verspreidden ze posters waarop stond: seks is leuk, zullen we erover praten? Dat viel helemaal verkeerd en dat snap ik wel. Je dringt namelijk jouw normen en waarden op aan een ander: je móet seks lekker vinden.


Zo kan ik me ook voorstellen dat een man die door ziekte geen stijve meer kan krijgen, een onbehaaglijk gevoel krijgt van Spuiten en Slikken. En als je bedenkt dat 12 procent van de vrouwen en 3 procent van de mannen gedurende hun leven wordt verkracht, moeten we concluderen: seks kan lekker zijn, maar niet voor iedereen.'


Overdaad

De cijfers van Rutgers WPF vertellen namelijk ook een ander verhaal. Zo blijkt dat één op de vijf mannen en ruim een kwart van alle vrouwen één of meerdere 'seksuele disfuncties' heeft. Bij mannen is het meest voorkomende probleem een voortijdig orgasme, gevolgd door erectieproblemen en moeite met opgewonden worden. Vrouwen hebben het meest last van 'lubricatieproblemen', gevolgd door orgasmeproblemen en, net als mannen, moeite met opgewonden worden.


Opvallend is dat seksuele problemen vaker voorkomen bij mannen en vrouwen tot 24 jaar en bij vrouwen met een hoog opleidingsniveau. Een groep mensen die vrij is opgevoed en toegang heeft tot veel informatie over seks. Is het juist de overdaad aan informatie en stimuli die jongeren doet twijfelen aan hun seksuele prestaties? Worden ze onzeker van het feit dat ze juist alles mogen, maar niet alles kunnen? Misschien neemt de prestatiedruk en stress af als we seks niet langer als een verplichting zien en niet in een constante staat van geilheid hoeven te verkeren.


Om privacyredenen zijn de namen Helena, Jamie en Richard gefingeerd.


1 procent


Aseksueel kan wel romantisch zijn

Het onderzoek ernaar is beperkt, maar volgens seksuoloog/bioloog Alfred Kinsey heeft 1 procent van de bevolking een aseksuele geaardheid. Dit percentage uit de jaren vijftig is later bevestigd door Britse en Amerikaanse onderzoekers. Aseksualiteit is een gebrek aan seksuele aantrekkingskracht tot anderen en/of een desinteresse in seksuele handelingen.


Er zijn aseksuelen die wel een seksuele drift ervaren, maar geen seks willen. Er zijn aseksuelen die wel fysieke aantrekkingskracht voelen en romantische relaties kunnen aangaan. En er zijn aseksuelen die aromantisch zijn, die dus geen seksuele drift en geen emotionele aantrekkingskracht ervaren.


Romantische aseksuelen kunnen, net als de seksuele populatie, verliefd worden op verschillende geslachten. Zie: asexuality.org/du


LIEVER TAART DAN SEKS

Het Asexual Visibility and Education Network (AVEN) werd in 2001 opgericht door de Amerikaanse aseksueel David Jay. 'Alfred Kinsey maakte van aseksualiteit een wetenschappelijke term', zegt seksuoloog Peter Leusink. 'Maar David Jay heeft een wereldwijde emancipatiebeweging gecreeerd.' AVEN telt zo'n zeventigduizend leden. Taart is een belangrijk symbool in deze onlinegemeenschap. De emoticon van een stuk taart wordt gebruikt om nieuwe leden welkom te heten en steun te betuigen. Waarom taart? Omdat veel aseksuelen claimen dat taart lekkerder is dan seks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.