Column

Gelukkig nieuwjaar voor de euro

Het is zo langzamerhand traditie dat euroleiders aan het eind van het jaar, verwijzend naar optimistische groeivoorspellingen van de Europese Commissie, verklaren dat de eurocrisis is overwonnen. Ook dit keer ontbrak daardoor de eurocrisis in de meeste vooruitblikken op het nieuwe jaar.

De Europese Commissie en Nederlandse parlementariërs in de Eerste KamerBeeld anp

Even vertrouwd is de gestage afbraak van dit optimisme door tegenvallende groeicijfers, hardnekkige werkloosheid, politieke winst voor partijen die zich verzetten tegen de knellende euroregels en de ruzie die daarop volgt tussen Noord en Zuid.

Dit jaar kwam de teleurstelling wel heel snel. De eerste beursdag kleurde meteen donkerrood. Tegenvallers in China waren de druppel die een emmer met economische tegenspoed in Brazilië, Rusland, Turkije en olieproducerende landen deed overlopen. De Wereldbank stelde maar meteen de voor 2016 verwachte groei neerwaarts bij.

Het mag niet verbazen dat de wereldeconomie wankelt bij elke tegenslag. De basis voor de economische groeicijfers is namelijk een veel sneller stijgende schuld. Wereldwijd is de schuld ten opzichte van de economie, de maat voor de houdbaarheid van de financiële situatie, na 2008 gestaag blijven stijgen. De ongekend lage rente maakt dit nog enigszins dragelijk. Maar gratis geld en kapitalisme gaan slecht samen. Iedereen weet dat de rente niet eeuwig nul kan blijven. Maar niemand weet hoe de rente, met zoveel schuld in het systeem, weer een gezond niveau kan bereiken.

Herstel van de balans vereist dat schulden worden afgeschreven of dat de economie flink groeit. Schulden afschrijven betekent verlies nemen, dat is altijd lastig. De economische groei is beperkt. Ook in Europa, ondanks de stimulering van de Europese Centrale Bank, de lage olieprijs en de scherp gedaalde eurokoers. In Zuid Europa blijft de werkloosheid angstaanjagend hoog.

Dat heeft gevolgen. Na Griekenland verloren de regerende partijen eind vorig jaar ook in Portugal en Spanje de verkiezingen. De Italiaanse premier Matteo Renzi constateerde dat al zijn collega's die trouw zijn gebleven aan Brussel inmiddels zijn verdwenen. Hij waarschuwde dat 'de door Duitsland gedreven bezuinigingspolitiek de vlammen van het populisme aanwakkert' (Financial Times, 21 december).

Ondertussen waarschuwde de Commissie Italië, Spanje en Frankrijk dat ze in 2016 mogelijk niet voldoen aan de begrotingsnormen en dat aanvullende bezuinigingen nodig kunnen zijn. De nieuwe Portugese en Spaanse regeringen zullen juist iets willen waarmaken van hun verkiezingsbelofte van verandering. De kans is groot dat binnenkort meerdere Zuid-Europese landen het aan de stok gaan krijgen met Brussel. Of dat een opleving van de eurocrisis tot gevolg zal hebben, of juist het begin zal inluiden van een werkelijke oplossing, is aan de noordelijke eurolanden.

2015 biedt wat dat betreft hoop. Een van de belangrijkste ontwikkelingen was namelijk de verdere ontmanteling, in stilte, van het stabiliteits- en groeipact. De onbuigzame Finse 'begrotingstsaar' Olli Rehn is vertrokken. Onder aanvoering van de Franse socialist Moscovici kondigde de nieuwe Commissie in januari aan voortaan meer flexibiliteit te zullen betrachten.

In de zomer beheerste de hardhandige wijze waarop het kleine Griekenland in het Brusselse korset werd geperst het nieuws. Kort daarop echter liet de Commissie, onder slechts licht Duits gegrom, de grote eurozondaars Frankrijk en Spanje wegkomen met te grote tekorten. De nieuwe Portugese en Spaanse regeringen zullen zich zeker flexibeler opstellen dan hun voorgangers, die de Griekse Syriza-regering kort hielden om de eigen oppositie de wind uit de zeilen te houden.

Pierre Moscovici, Europees commissaris, verantwoordelijk voor Economische en financiële zakenBeeld epa

Zelfs de eurovoorzitter wenst niet langer roomser te zijn dan de paus. Jeroen Dijsselbloem presenteerde Nederland een lastenverlichting van 5 miljard euro. Een stimulans die onze economie weliswaar goed kan gebruiken, maar waarvoor volgens de Europese regels helemaal geen ruimte is.

De eurozone zal het in 2016 moeten stellen zonder stimulans uit de opkomende landen. De concurrentie uit die hoek zal door devaluaties flink toenemen. Europa zal daarom komend jaar de kracht vooral in zichzelf moeten vinden. Een nieuwe Europese Commissie, nieuwe regeringscoalities in Zuid Europa en een nieuwe rekkelijkheid in Nederland en mogelijk ook Duitsland, dat het door de komst van meer dan een miljoen vluchtelingen noodgedwongen op een stimuleren heeft gezet, bieden daartoe mogelijkheden. Zo kan 2016 alsnog een mooi economisch jaar worden voor de bewoners van het eurogebied.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden