Column

Gelukkig Nieuwjaar op z'n Iraans

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek meestal over het dagelijks leven in zijn land.

Wat is logischer dan het échte Nieuwjaar te vieren als de lente losbarst? Beeld Newsha Tavakolian/Magnum
Wat is logischer dan het échte Nieuwjaar te vieren als de lente losbarst?Beeld Newsha Tavakolian/Magnum

In de verre oudheid, toen onze voorouders leefden naar het ritme van dag en nacht en de seizoenen, vierden we het begin van het jaar met de komst van de lente. Dat moment, als alles weer groen wordt, als de bloesem uit de knoppen barst en de zon eindelijk weer eens schijnt, dat was het begin van het nieuwe jaar.

Daar doen we niet meer aan. Christelijke priesters ontvingen eeuwen geleden de goddelijke boodschap dat de lente als het begin van het jaar een heidense gewoonte is. Nee, het is beter om de 8ste dag na de geboorte van Jezus te vieren als nieuw begin. Officieel is 1 januari een bid- en boetedag om te herdenken dat het kleine ventje die dag werd besneden.

Daarom staan we ieder jaar weer met koude vingers en een druppel aan de neus de buren gelukkig Nieuwjaar te wensen, terwijl de kleine Rikke en Sem met vuurpijlen en Romeinse kaarsen nog wat licht in de winterse duisternis proberen te brengen. Gelukkig Nieuwjaar is eigenlijk gelukkige besnijdenis.

In Iran hebben ze ook de nodige religieuze dwingelanden, maar die zijn er toch niet in geslaagd het echte Nieuwjaar om zeep te helpen. Ik zeg échte Nieuwjaar, want wat is er nu logischer? Een nieuw begin als de lente losbarst of in januari, de depressiefste maand van het jaar?

Ieder jaar weer, in de weken voordat de lente begint, volgt mijn schoonmoeder Gila een vast ritueel. In februari haalt ze het huis overhoop. Alle tapijten gaan naar de stomerij. Mijn schoonvader moet al zijn belangrijke papieren in het enige hoekje dat hij heeft in het huis volledig evacueren. Alle lades gaan open. Het is stoffen en boenen. In Nederland noemen we dat de voorjaarsschoonmaak, in Iran heet dat het 'huis schudden' en dat is precies waar het op neerkomt. Die dagen zit mijn schoon-vader dan meestal bij mij op kantoor, een plastic zakje met zijn belangrijke spullen in de hand. 'Anders gooit ze alles weg.'

Vervolgens gaat iedereen wekenlang met de auto op koopjesjacht. Voor het nieuwe jaar zijn nieuwe kleren nodig. Daarnaast is het een moment om schoon schip te maken, rekeningen - eindelijk - te betalen en toch ook maar weer eens bij Tante Mahnaz op bezoek te gaan, 'anders is ze zo alleen.' Als gevolg daarvan heeft Teheran last van een permanent verkeersinfarct, staan er lange rijen bij de banken en komt tante Mahnaz om in het bezoek; daar kan ze de rest van het jaar op teren.

Dan, als de eerste bloesems bloeien en de treurwilg onder het raam van mijn kantoor groen kleurt, de lente al te ruiken is, nadert een wilde avond die de Iraniërs 'rode woensdag' noemen. Hele gezinnen trekken dan de straat op en bouwen vuurtjes die het asfalt doen smelten. Iedereen, ook oma en opa, springt dan een voor een over de vlammen. Voor het springen prevelen ze: 'Neem mijn gele kleur en geef me je rode gloed.' Het vuurtje brengt nieuwe energie voor het nieuwe jaar, is het idee.

Dat Nieuwjaar is hartstikke heidens, zeggen sommige geestelijken in donderpreken. Het Nieuwjaar is pre-islamitisch, zeggen ze, dat kan dus niet goed zijn. Vroeger reed de politie dan ook obligaat door de straten om te voorkomen dat er te openlijk werd gefeest. De afgelopen jaren hebben ze dit stilletjes opgegeven. Want het Nieuwjaar is niet uit te bannen. Iedere Iraniër, ook de meest conservatieve, is dol op het feest.

Zoals is te verwachten in een oeroude cultuur, zijn er wel duizend-en-een tradities en riten waar steeds minder mensen zich aan houden. Maar iedere Iraniër maakt voor het nieuwe jaar een tafel met de zeven dingen in huis, een soort kerststal, maar dan niet met Jezus maar met - onder meer - een stronk knoflook, een spiegel en een goudvis. Die zeven dingen brengen geluk. Mijn schoonouders zetten er al jaren een ei bij, als teken van vruchtbaarheid en beginnen dan steevast een klaagzang over het uitblijven van het kleinkind.

Dan, rond de 20ste of 21ste maart, precies op het moment dat de zon zo staat dat de lente officieel begint, is het Nieuwjaar in Iran. De hele familie zit - in nieuwe kleren - op de bank, ook als het op dat moment 7:39 uur 's ochtends is. Iedereen telt af en roept: 'Gelukkig Nieuwjaar!' Vervolgens moet je de hele familie bellen (ook tante Mahnaz) om ze allemaal hetzelfde te wensen.

Daarna - en dit is het allermooiste van het Iraanse Nieuwjaar - gaat het land gedurende twee weken op slot. Iedereen gaat op vakantie en niemand werkt. Heel oneconomisch, maar dat maakt niemand een fluit uit. De wegen naar de Kaspische Zee staan dagenlang vast, maar daar eenmaal aangekomen, gaat het hele gezin alleen maar uitrusten, barbecuen en een beetje door de bossen wandelen.

Als je dit leest, is het al lente. Geniet ervan, het is een nieuw begin.

Twitter: @thomaserdbrink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden