Gelukkig hebben we Silvio

Het gebeurt dat je in boeken moet speuren naar iets smeuïgs om een recensie mee te beginnen. In Silvio van Anne Branbergen en Martin Šimek is dat eufemistisch gezegd niet zo'n probleem. Kies daarentegen maar eens het mooiste uit een werk dat een jaar uit het leven van Berlusconi beschrijft, van zijn 73ste verjaardag op 29 september 2009 tot de volgende. Bijna elke dag was het prijs.


Ik kies voor 3 februari 2010. Berlusconi wierp toen een blik op de burgemeester van Assisi, Claudio Ricci, de regiokandidaat van het Volk van de Vrijheid. Il Silvio zag meteen dat deze man met flaporen, ingevallen snoetje, kalend voorhoofd en, dat ook nog, verkeerd gekozen bril niet kon fungeren als sexy stembusicoon. Vervangen dus door 'een mooi meisje'. Gelukkig bleef Berlusconi die heer die het beste met de mensen voor heeft en nooit te beroerd is voor een beetje persoonlijke aandacht. Nadat Ricci zijn vonnis had gehoord, overhandigde de premier hem een visitekaartje: inderdaad, van de plastisch chirug. 'U hebt flaporen, weet u dat? Hier, een uitstekend cosmetisch chirurg, geloof mij. Bel hem.' Is dit echt gebeurd? Jazeker, de bleke burgemeester van Assisi vertelde het na afloop aan de pers.


Bij Berlusconi zelf zijn de meeste lichaamsdelen nu goed gerepareerd, en helpen plateauzolen wat te doen aan die 1 meter 65. Deze heer komt graag goed voor de dag: hij is er niet voor slonzig geklede intellectuelen en linkse rechters, hij is er voor het Italiaanse volk. 'Gelukkig dat we Silvio hebben', zingen mensen van vlees en bloed op partijmanifestaties. Deze man is er ook voor vrouwen die van liefde houden. Silvio zit boordevol meisjes. De jongste is Noemi, op wiens verjaargdagspartijtje de seniorenpremier zomaar langs kwam. De oudste is zijn bijna ex-echtgenote Veronica Lario, 53, een ondankbare gefacelifte heks die alleen maar op zijn geld uit is. Hoe anders zag ze er dertig jaar geleden uit, toen Berlusconi haar op het toneel zag strippen. Hoe veel botox ze tegenwoordig ook in Veronica spuiten, haar bitterheid verbergen vermag het spul niet.


De meeste pagina's in Silvio zijn voor Patrizia d'Addario, escort uit Bari. Patrizia werd naar eigen zeggen in haar beroepsgroep actief om de vervallen familievilla te renoveren. Met andere professionele meisjes belandde zij bij Berlusconi in het Palazzo Grazioli dankzij hofleverancier Gianpi. Die neemt voor de premier altijd 'vriendinnen' mee - voor liefde betaal je niet. Berlusconi, romanticus, toonde Patrizia beelden van zichzelf met Rumsfeld en Bush en zong voor haar zelfgecomponeerde liedjes over kussen bij maanlicht. Maar toen hij haar op een oceaanstomer met baldakijn wilde drukken, vriend Poetin had daar ook op geslapen, begon Patrizia tegen te stribbelen. Twee weken later had Gianpi haar overtuigd dat ze voor die renovatie van de villa wel mee moest tot ín het bed van Poetin. Berlusconi, weet Italië dankzij Patrizia's opname-apparatuur, verbleef die nacht voornamelijk tussen haar onderste ledematen. Het ging om háár plezier.


Patrizia blunderde weer toen de premier haar 's ochtends vroeg of ze 'genoten' had: 'Ik geniet alleen bij mijn man.' Toen Berluconi haar in Bari voorbij liep, bracht ze opnamen van de liefdesnacht in de pers. Vergeefs: enveloppen die de gulle Berlusconi vaak aan meisjes geeft, heeft zij niet gekregen.


'Meisjes die vragen worden overgeslagen', analyseren de auteurs van Silvio - Modern leiderschap. Anne Branbergen is al jaren een van de beste Nederlandse correspondenten in Italië - en zeker de leukste. Silvio is vanuit haar perspectief geschreven en met haar herinneringen en persoonlijke belevenissen verweven. Bereidde zij de pasta voor dit boek, radiomaker en Italiëpassionato Martin Šimek lijkt verantwoordelijk te zijn geweest voor de saus. Hem verdenk je van zinnen als: 'Want hoe je het ook wendt of keert, Berlusconi zit nog gevangen in een democratie. Vriend Vladimir niet. De mazzelaar.'


Silvio mag het product van een geslaagde samenwerking heten. Het is geen schotschrift over een verwerpelijke kerel, maar ook geen apologie van een leuke foute man. Berlusconi en zijn tijd worden hier geduid aan de hand van zijn dagelijkse beslommeringen en die van Branbergen. Behalve in het karakter van Silvio verschaffen de auteurs ook inzicht in contemporaine Italië.


Branbergen was er al bij toen Operatie Schone Handen in de jaren 1992-1993 de oude Italiaanse klasse goeddeels wegvaagde. Het was, voelde iedereen, het begin van een nieuw tijdperk. Wie had toen gedacht dat het zíjn tijdperk zou worden? Hij, Silvio, was tot dan toe vooral bekend als eigenaar van drie Milanese billen-borsten-kanalen die hij via zijn mannenvriendschap met Bettino Craxi had weten te legaliseren. Craxi: de socialistische premier die het symbool werd van het oude corrupte systeem en in 1993 Italië ontvluchtte. Van vriend Silvio van de bloteborsten-tv hoorde hij toen niets meer.


Je kunt stellen dat een systeem met een traditie in steekpenningen en dat-regel-ik-wel-voor-je-dingetjes niet zomaar 'schone' politici kon gaan voortbrengen. Maar zonder Berlusconi's dynamische persoonlijkheid, charisma en daadkracht hadden dingen anders kunnen lopen. Een belemmering voor daadkracht is schaamtegevoel, en daar kampt hij niet mee. Je moet maar het durven, als etherkraker, Craxi-vriend en bestierder van een plat imperium, de politieke arena betreden op een moment dat schone tijden lijken te zijn aangebroken.


Berlusconi, zeggen de twee auteurs, heeft een feilloos gevoel voor timing, voor de onderbuik van het volk - specialisme della casa - en de zwaktes van tegenstanders. Berlusconi is niet de ramp die links Italië zomaar is overkomen. Aan de ramp hebben zure coryfeeën - die Silvio is tenminste altijd opgewekt! - met ijdeltuiterij en niet aflatende egobotsingen een bijdrage geleverd. Bij een kudde schapen verschijnt de wolf vanzelf, zeggen ze. Ruziënde schapen ruikt hij van ver.


Berlusconi's machtigste wapen tegen deze mensen is (de indruk die hij wekt van) actie: ik ben de enige die hier dingen voor elkaar krijgt. Beter schaamteloze daadkracht dan helemaal geen, ja toch kiezer? Typisch Berlusconiaans was een bezoek aan Kadhafi vlak voor de verkiezingen. De kolonel beloofde hem patrouilles om illegalen te vangen die vanuit Libië de sprong naar Italië proberen te maken. Dat was een cadeautje van Berlusconi voor Italië en - weten jullie dan soms een betere oplosing? - voor de rest van Europa.


Het probleem van Berlusconi's tegenstanders, zeggen Branbergen en Šimek, is dat ze nog steeds ouderwetse politici zijn. Berlusconi, manager en handelaar, 'heeft het speelveld verlegd en linkse politici staan nu al jaren tegen elkaar te voetballen op een afgetrapt veldje zonder publiek'. Niemand minder dan Umberto Eco noemde Berlusconi de toekomst van Europa. We hebben hier te maken met een bij uitstek moderne vorm van leiderschap: een zongebruinde, gefacelifte, opgewekte kerel die de communicatiekanalen beheerst, die politieke boodschappen net zo hapklaar serveert als zijn billen-borstenshows en die steeds de indruk weet te wekken dat hij van alles bewerkstelligt. Zulke mannen zijn overal in opkomst.


We zullen zien. In Silvio zitten voorlopig nog aardig wat specialiteiten uit de Italiaanse keuken. We leren ook dat deze staatsman niet is wat hij wil zijn, onkwetsbaar. De rechtsstaat heeft hij wel kunnen belemmeren maar niet ontmantelen. Met de Italiaanse justitie speelt hij na al die jaren nog steeds een kat-en-muisspel. Van 'linkse rechters' wordt hij nog altijd ongemakkelijk. Dat hij ooit de enkele reis gevang zal maken, lijkt hoogst onwaarschijnlijk. Maar deze man, van 1936, heeft een machtigere vijand, zijn steeds moeilijker te verbergen ouderdom. Marino Nicola, antropoloog: 'Voor een man die al zijn kaarten heeft gezet op fysiek vertoon, dierlijke kracht, schoonheid, potentie en verleiding moet het extra moeilijk zijn om getuige te zijn van zijn fysieke verval.' Voor het Italië van Berlusconi heb je wel hém nodig, en van deze soort is er maar één.


Branbergen en Šimek: 'De ware vijand van Berlusconi is Berlusconi. Want wat gaan we straks doen met zijn allen, nadat we ontzettend handig zijn geweest en zoveel mogelijk geld hebben binnengeharkt? En dan?'


Anne Branbergen en Martin Šimek: Silvio - Modern leiderschap. De Bezige Bij; 326 pagina's; € 19,90. ISBN 978 90 2345 821 0.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden