REPORTAGEROND DE PATIËNTEN

‘Gelukkig dat hij dinsdag met carnaval niet meer de kroeg in is geweest …’

Een tweeling laat vrijdag de honden uit in Loon op Zand, de plaats waar de eerste Nederlandse coronapatiënt vandaan komt. Hij ligt nu in een Tilburgs ziekenhuis (rechtsboven), waar de GGD vrijdag een persconferentie gaf.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De eerste twee patiënten in Nederland waren allebei in Lombardije. Toch is er geen verband tussen hen. Wat weten we nog meer over de eerste Nederlandse besmettingsgevallen?

Een 56-jarige man uit Loon op Zand neemt woensdagavond contact op met zijn huisarts: hij heeft klachten die wijzen op een besmetting met het coronavirus. Nog diezelfde avond wordt hij opgenomen in het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg. Een week eerder is de ondernemer voor zaken in Milaan geweest, relatief dicht bij het Italiaanse besmettingsgebied. Voor de artsen is die optelsom reden genoeg hem te testen op het virus.

Na het horen van de symptomen legt de arts contact met onderzoekers van het Rotterdamse Erasmus MC, die onder meer door een watje achter in de keel kunnen vaststellen of iemand het coronavirus bij zich draagt. De meter van het volksgezondheidsinstituut RIVM slaat vervolgens dezelfde kant uit: de Brabander is daarmee de eerste Nederlander met covid-19. Hij wordt opgenomen in een van de isolatiekamers van het Tilburgse ziekenhuis, inmiddels is hij aan de beterende hand.

Vrijdagochtend wordt bekend dat een tweede patiënt is besmet met het virus. Het gaat om een vrouw uit Diemen, die zondag met haar gezin is teruggekomen van een vakantie in Lombardije. Donderdag is ze voor het eerst weer aan het werk in het ziekenhuis Amsterdam UMC, waar ze corona-gerelateerde klachten vertoont. Mede vanwege de link met haar vakantieadres wordt besloten haar te testen. In contact met patiënten is de vrouw volgens het ziekenhuis niet geweest.

Omdat ze milde klachten heeft, mag de vrouw thuis in isolatie. Dat geldt ook voor haar partner en drie kinderen: zij moeten preventief thuis blijven.  De vrouw heeft dinsdag, sinds ze besmettelijk kan zijn voor anderen, haar kinderen gebracht naar een basisschool (Laterna Magica in Amsterdam-IJburg) en kinderopvangorganisatie CompaNanny Atlas Arena in Amsterdam-Zuidoost. 

Deze kinderopvanglocatie gaat uit voorzorg twee weken dicht; het jongste kind van de vrouw werd er donderdag ziek weer opgehaald. Pas vrijdagavond laat of zaterdagochtend wordt volgens de GGD duidelijk of ook de andere gezinsleden zijn besmet.

Leunen op het geheugen

De vrouw uit Diemen en de man uit Loon op Zand – er is geen connectie tussen de twee – worden beiden onderwerp van een zogenaamd contactonderzoek. Daarbij gaat de GGD nauwgezet na met wie ze contact hebben gehad. Deze mensen wordt vervolgens gevraagd de komende tijd hun gezondheid in de gaten te houden, om te kunnen inspringen op nieuwe gevallen en verdere verspreiding van de ziekte in te dammen.

Zo’n contactonderzoek is als een puzzel, die sterk leunt op het geheugen van de patiënt. De GGD stelt vragen als: naast wie stond je bier te drinken in de kroeg? Met wie was je laatst op een verjaardag? Naast wie stond je na het voetballen onder de douche?

Kinkhoest

‘Hoe zo’n gesprek verloopt, ligt eraan hoe gedetailleerd iemand alles nog weet’, zegt Ariene Rietveld, arts infectieziektebestrijding bij de GGD Hart van Brabant. ‘En anders check je dingen bij familie en bekenden. Je komt vaak terug met vragen, tot je alles duidelijk hebt.’

De GGD gaat zelden over tot contactonderzoeken. In het verleden gebeurde het onder meer na de vaststelling van open tbc op een basisschool. Rietveld: ‘Ook bij besmettelijke geelzucht of kinkhoest kun je dit doen, maar die contactonderzoeken gaan minder ver dan bij corona. Dat beschouwen we als een A-ziekte, die flink besmettelijk kan zijn en mensen ernstig ziek kan maken.’

In de weken voordat de eerste Nederlandse infectie aan het licht kwam, heeft de GGD zich grondig voorbereid op het contactonderzoek. ‘We weten dat de eerste besmetting eraan zat te komen. Toen er donderdagavond signalen kwamen, is extra personeel op de GGD-locaties direct aan de slag gegaan,’ zegt Rietveld.

Wat scheelt: de man uit Loon op Zand is niet erg ziek en helder van geest. Zo komt hij met de GGD-medewerker aan de telefoon – hij ligt in isolatie – tot een lijst van ‘tientallen’ mensen met wie hij in nauw contact is geweest. Daarbij gaat het volgens Rietveld om mensen die binnen een straal van 2 meter in zijn buurt hebben verkeerd. ‘Maar als het om 2,5 meter gaat, nemen we het zekere voor het onzekere.’

Duizenden bezoekers

De man uit Loon op Zand heeft de afgelopen tijd niet bepaald stilgezeten. Als ondernemer was hij vorige week in Milaan op Lineapelle, een van de grootste beurzen voor de lederindustrie, met duizenden bezoekers en standhouders van over de hele wereld. De beurs vond plaats nabij Italiaanse corona-plekken, maar een belangrijk thema was het volgens andere Nederlandse aanwezigen niet.

‘Pas bij terugkomst op Schiphol las ik het nieuws over de eerste Italiaanse coronabesmetting’, vertelt de 52-jarige Frans Pullis, die bij de Waalwijkse lederproducent De Ruijter werkt. Wel was het volgens hem een stuk rustiger dan bij eerdere edities. Uit Italiaanse mediaberichten valt op te maken dat onder meer Chinese bezoekers het hebben laten afweten bij de megabeurs.

Pullis is ‘toevallig’ niet in contact geweest met de man uit Loon op Zand, terwijl ze in andere jaren altijd wel een praatje met elkaar maakten. ‘Achteraf ben ik daar natuurlijk wel blij mee. Ik ben op de beurs niet geïnfecteerd, want ik voel me prima. Officieel zit ik nog in mijn incubatietijd, maar ik denk wel dat ik buiten schot blijf.’

Een andere Nederlandse bezoeker van de beurs, die wel contact heeft gehad met de besmette collega, blijkt evenmin besmet. De dokter heeft haar naar eigen zeggen verzekerd dat ze zich geen zorgen hoeft te maken, omdat ze vóór 25 februari met de man uit Loon op Zand contact heeft gehad. Daarnaast voelt ze zich niet ziek. ‘Een patiënt is pas besmettelijk als hij of zij klachten heeft’, benadrukt Rietveld.

De Brabantse ondernemer heeft bij thuiskomst carnaval gevierd, net als tienduizenden anderen. Maar op dinsdag niet, omdat hij zich niet goed genoeg voelde. Daarmee bespaart hij de GGD een hoop werk. Dinsdag was hij namelijk wél besmettelijk geweest – op maandag was dat nog niet zo. Rietveld: ‘Het is een als-danvraag. Maar was hij met carnaval op dinsdag in de kroeg geweest, dan probeer je te achterhalen wie daar nog meer geweest zijn. Desnoods via een oproep.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden