Geluid laat pezen koud

Ruim drie jaar geleden verwees de Gezondheidsraad ultrageluid voor fysiotheratie naar de prullenbak. Dat was terecht, maar nieuwe apparaten lijken wel nut te hebben....

Het gebruik van ultrageluid in de fysiotherapie-praktijk is eigenlijk ten onrechte in de ban gedaan. Niet dat de Gezondheidsraad, die eind 1999 negatief adviseerde over deze behandelingsmethode, daar veel aan kon doen, meent fysiotherapeut Jan Hendrik Demmink. De raad baseerde zich namelijk noodgedwongen op verkeerd onderzoek.

Demmink is verbonden aan de Hogeschool van Bergen in Noorwegen. Dinsdag promoveert hij aan de Universiteit Utrecht op het gebruik van therapeutisch ultrageluid. Dit zijn mechanische trillingen die volgens de theorie in het lichaam in warmte worden omgezet. Als eerste bestudeerde hij wat ultrageluid in de praktijk doet in het lichaam, in hoeverre weefsels op verschillende diepte onder de huid daadwerkelijk door de mechanische trillingen worden opgewarmd.

De fysiotherapeut past ultrageluid toe om kapsels en pezen, vaak van armen en benen warm te maken, zodat hij daarna de patiënt kan behandelen. Vaak gebeurt dat bij mensen die anders te veel pijn hebben om oefeningen te doorstaan.

Demmink ontdekte dat de gebruikte apparatuur en behandelingstechnieken daarvoor volstrekt onvoldoende zijn. Toch maakte in het jaar dat de Gezondheidsraad zijn onderzoek deed, maar liefst ruim 80 procent van de fysiotherapeuten gebruik van ultrageluid-behandeling. Kosten ruim 20 miljoen gulden per jaar.

Inmiddels is dit aandeel, mede door het negatieve oordeel, flink gezakt. Volgens prof. dr. Paul Helders, hoogleraar fysiotherapie aan de Universiteit Utrecht en promotor van Demmink, is de ultrasoonapparatuur nu nog bij een minderheid van de fysiotherapeuten in gebruik.

Maar niet iedereen was overtuigd. Volgens Helders ontspon zich een richtingenstrijd, waarbij sommige fysiotherapeuten meenden dat de wetenschap onvoldoende oog had voor hun werkwijze. Ze werden gesterkt in hun idee als ze over de grens keken: het buitenland trok zich weinig aan van de Nederlandse twijfels. De ultrasoontherapie is daar onverminderd populair, aldus Helders

Demminks onderzoek moest een brug slaan tussen de fysiotherapeut en de wetenschap. De Gezondheidsraad, zo concludeert hij nu, baseerde zich eigenlijk op het verkeerde onderzoek, waarbij gebruik werd gemaakt van onder meer pulserend ultrageluid.

Daardoor wordt het dieperliggende weefsel nauwelijks opgewarmd, ontdekte Demmink al metend. Bovendien draait de behandelaar met de ultrageluidskop rondjes, om weefselschade te voorkomen. Doordat de inwerking dieper in het lichaam door het draaien steeds even wordt onderbroken, komt er weinig van het beoogde doel terecht.

Eindresultaat: geen of nauwelijks opwarming en dus, aldus Demmink, is het geen wonder dat er geen positieve effecten meetbaar zijn. Het afwijzende oordeel van de Gezondheidsraad is dan ook terecht. Of conform een van de stellingen van de promovendus: 'Het huidige gebruik van ultrageluid is milieuvervuiling'. Het kost een hoop energie en het heeft geen enkel effect.

Maar het kan wel degelijk anders, denkt Demmink. Volgens hem is er ook apparatuur op de markt die het gewenste warmte-effect op de juiste plaats in het lichaam kan leveren. Vooral ten behoeve van de oncologie is ultrageluid-apparatuur ontwikkeld die wel zou voldoen. Volgens hem is het dan ook zaak daar verder onderzoek naar te doen.

Zijn promotor is echter minder optimistisch gestemd over deze therapie. Helders: 'De ultrasoon-apparatuur kan naar het museum.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden