DagkoersenUw politieke nieuwsbrief

Gelooft het CDA nog in de Donner-doctrine?

28 juni 2002: de fractievoorzitters Balkenende (CDA), Herben (LPF) en Zalm (VVD) presenteren hun regeerakkoord. Beeld ANP FOTO/Robert Vos

Goedemiddag,
'Laat ze regeren, dat zal ze leren.’ Dat is, kort samengevat, de doctrine van CDA-coryfee Piet Hein Donner over regeren met populistische protestpartijen. Niet voor het eerst stuit die doctrine op morele bezwaren van partijgenoten. 

Hier zijn uw Dagkoersen. Deze politieke nieuwsbrief elke werkdag per e-mail ontvangen? Vink dan hier ‘Volkskrant politiek’ aan.

GESPREK VAN DE DAG
In zee met Forum?

Het is de ingebakken tragedie van een bestuurlijke middenpartij als het CDA: waar de partij in de vorige eeuw nog na vrijwel elke verkiezing voor de keus stond of de steven naar rechts of naar links moest, brengen de nieuwe politieke verhoudingen de christendemocraten nu voor de derde keer in deze eeuw bij de vraag hoe ze zich moeten verhouden tot het populisme. En weer lijkt het ingewikkeld te worden.

De eerste keer was in aanleg de makkelijkste. Na de moord op Pim Fortuyn in 2002 ontstond in de Tweede Kamer al vrij snel brede consensus dat diens 26 gekozen volgelingen omwille van de rust in het land nu niet buitenspel gezet mochten worden. Het CDA van Jan Peter Balkenende en Maxime Verhagen ging onder regie van informateur Piet Hein Donner in zee met de Lijst Pim Fortuyn (LPF) en kreeg daar geen spijt van: het werden enkele zeer roerige maanden, maar daarop volgde een glanzende verkiezingsoverwinning voor het CDA en een geweldige dreun voor de LPF, die daarna wegkwijnde in de marge. De christendemocraten konden beginnen aan hun meest invloedrijke periode in de afgelopen drie decennia.  

Die ervaring stond aan de basis van de overtuiging van diezelfde Donner en Verhagen dat ze het in 2010 ook met de PVV van Geert Wilders moesten proberen. Zoals Donner zijn doctrine later formuleerde: ‘Verantwoordelijkheid geven, dat is de manier om te laten zien: kun je het waarmaken of niet?’ 

Niet dus, vonden althans Wilders’ kiezers. De PVV kreeg na Rutte I drie verkiezingsnederlagen op rij voor de kiezen. Het enige dat de CDA-top niet voorzag, was de diepe crisis waarin ook de eigen partij belandde - ten diepste verscheurd door het debat over de vraag of morele principes soms niet voor kille politieke kansberekening dienen te gaan. Sybrand Buma had er jaren voor nodig om de wonden te helen.

En nu dient Thierry Baudet zich aan. Het is alleen nog maar in Brabant, en de gesprekken moeten nog beginnen, maar toch laaien de oude twisten in het CDA alweer op, signaleert onze verslaggever Frank Hendrickx. Het verzet onder mensen als Ernst Hirsch Ballin en Ad Koppejan - hoofdrolspelers uit de crisis van 2010 - is onverminderd groot. ‘Ik ben erg bezorgd', aldus Hirsch Ballin. Brabantse CDA’ers spreken zich in het Brabants Dagblad ook uit tegen dit nieuwe avontuur. 

Dat de PVV na die drie nederlagen weer gewoon terugklom naar twintig Kamerzetels zal in die bezorgdheid een rol spelen. De Donner-doctrine heeft zich op de lange termijn nog niet bewezen. 

In de loop van de week wordt duidelijk of het CDA in Brabant het er toch op gaat wagen.

ONDERTUSSEN IN....
Paleis Noordeinde

Koning Willem-Alexander.Beeld ANP

Dat het koninklijk huis onder aanvoering van Willem-Alexander aan pragmatisme gewonnen heeft, was op het Binnenhof al genoegzaam bekend. Veel minder dan zijn moeder heeft de koning de neiging om zich tot in detail te vermoeien met de politiek. Het is onder meer te merken aan de staatsbezoeken, die sinds enkele jaren korter en efficiënter verlopen. 

Een duidelijk teken dat de koning de zaken liefst niet te ingewikkeld maakt, valt ook te ontwaren in het vrijdag onthulde programma van het aanstaande staatsbezoek aan Indonesië. Dat zit in potentie vol met valkuilen, weten we sinds de vorige keer, maar de koning is vastbesloten om die te ontlopen. Dat leidt tot een verrassend protocol: het traditionele staatsdiner is geschrapt. En daarmee ook de gebruikelijke tafelredes van beide staatshoofden. Dat scheelt de koninklijke speechschrijvers bij voorbaat nogal wat hoofdbrekens

DEBAT VAN DE DAG
Toch maar weer loten?

Het is één de oudste debatten in het hoger onderwijs: sinds Meike Vernooij - tegenwoordig professor in Rotterdam - in 1996 ondanks excellente eindexamenresultaten tot drie maal toe werd uitgeloot voor de studie Geneeskunde, en dat niet zomaar pikte, laait de discussie tussen voorstanders van ‘loten’ en die van ‘selecteren’ steeds opnieuw op. Daarin leek het selectiekamp aan de winnende hand. Na alle rumoer rond Vernooij kregen hogescholen en universiteit steeds meer mogelijkheden om hun studenten te selecteren op aanleg en motivatie. In 2017 werd de loting zelfs helemaal afgeschaft. 

Maar het laatste woord is nog niet gezegd. Want nadat het D66-Kamerlid Paternotte vanochtend aankondigde dat zijn partij ook veel nadelen ziet aan al die selectie bij de poort - zo blijkt het niet bevorderlijk voor de gelijke kansen - liet minister Van Engelshoven vanmiddag weten dat het ook wat haar betreft te ver is doorgeslagen. De deur naar loting gaat toch weer op een kier. Voor de zomer komt de bewindsvrouw met nadere mededelingen. 

WAT WE LAZEN

‘Aardgas is niet onze vijand’
‘Ik heb de stem van de rede gehoord. Hij sprak met Brabantse tongval, over de klimaatmaatregelen die we moeten nemen (...) Hij heet David Smeulders, is gelukkig niet de messias maar gewoon hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven. Hij is weliswaar van GroenLinks maar ze bellen hem nooit terug. Luister mee want het kan geen kwaad dat het praktische verstand in het klimaatdebat weer eens aan het woord komt.’
Sommer op maandag!

Volkskrant-commentaar: Ruimte op rechts
De timing is toeval, maar terwijl het CDA worstelt met FvD, kampen liberalen en christendemocraten in Duitsland met hetzelfde probleem: wel of niet regeren met Alternative für Deutschland? In de CDU is die vraag een van de motieven achter het plotselinge aftreden van partijvoorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer.  Volkskrant-commentator Sander van Walsum legt de bal bij de AfD zelf. ‘Het hangt vooral af van het AfD-programma. Als daaruit niet de intentie spreekt om zich naar de mores van het democratische Duitsland te voegen, veroordeelt zij zichzelf langdurig tot de oppositie.’

Dagkoersen is de politieke nieuwsbrief van de Volkskrant. Vragen of opmerkingen? Mail naar haag@volkskrant.nl. Deze nieuwsbrief elke werkdag per e-mail ontvangen? Vink dan hier ‘Volkskrant politiek’ aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden