Geloof, hoop en liefde: Buma gaat in zijn boek geen onderwerp uit de weg

Sybrand Buma is zowat de meest ondoorgrondelijke politicus van het Binnenhof. Zijn aaibaarheid is laag, we weten weinig van hem. Hij laat zich zelden op interne tegenstrijdigheden betrappen en sticht verwarring met een onnavolgbaar gevoel voor humor. Zijn langlopende fittie met Mark Rutte werpt nu al een schaduw vooruit op toekomstige kabinetsformaties.

Buma maakt het zich in Tegen het cynisme niet gemakkelijk. Beeld anp

Goed nieuws dus dat hij een boek uitbrengt. Sowieso goed nieuws, al die boeken van (ex-)politici. Halsema, Pechtold, Segers, Wilders, Roemer, Thieme, Klaver - eindelijk lijkt er iets van een schrijfcultuur te ontstaan rond het Binnenhof. Opmerkelijk ook: in al die boeken gaat het eerder over moraal dan over economie.

Buma maakt het zich in Tegen het cynisme (uitgeverij Prometheus) niet gemakkelijk. Geloof, hoop en liefde - er is amper een onderwerp dat hij uit de weg gaat. Onderweg ontpopt hij zich als leraar en verteller. Leraar omdat hij fundamentele kwesties niet uit de weg gaat, zich bijvoorbeeld afvraagt of de sociale grondrechten - werkgelegenheid, spreiding van welvaart, leefmilieu - wel echt de taak van de overheid zijn en in de Grondwet thuis horen. Ook neemt hij de tijd om uit te leggen wat hij onder joods-christelijke traditie verstaat en laat zien hoe wat hem betreft de Verlichting schatplichtig is aan de christelijke ethiek. Daar kun je anders over denken: in elk geval weten we nu hoe de christen-democratische voorman er tegenaan kijkt.

Soms onverwacht

Een verteller is Buma vooral in zijn geschiedschrijving van de Buma's, een geslacht van Friese notabelen en bestuurders dat al eeuwen mede de lakens uitdeelt in de provincie, als burgemeester of rechter. Buma's zijn bestuurders van huis uit. Een man met diepe wortels, zo zet hij zichzelf neer. Die opgroeide in het besef dat je ouderen altijd laat voorgaan, en daardoor als jochie huilend alleen achterblijft in het grote Amsterdam terwijl de liftdeur sluit. Omgangsvormen, respect voor de ander, je plaats kennen - dat is wat hij meekreeg en wil doorgeven. De familie, hoeksteen van het CDA.

De inspiratiebronnen zijn soms onverwacht: de onstuimige Pim Fortuyn naast de weinig charismatische Enneüs Heerma, de apostel Paulus naast de Franse filosoof Alexis de Tocqueville, wiens beschouwing over de tirannie van de meerderheid met instemming wordt gebruikt. Sommige van die bronnen diept Buma op uit een vooroorlogse hutkoffer, die bij zijn ouders in een hoek op zolder stond: de vergeten boeken van vier generaties Buma's, verhandelingen over het handelsrecht, een wetboek uit de oorlog, iets van Groen van Prinsterer, The road to communism. Evenzoveel aanleidingen om ideologieën tegen het licht te houden.

Omslag Sybrand Buma, Tegen het cynisme - Voor een nieuwe moraal in de politiek.

Gemiste kansen

In interviews heeft Buma verteld geen trouw kerkganger te zijn. In dit boek ontkomt hij er niet aan zijn verhouding tot het geloof te schetsen. Dat begint met een slecht begrepen grap over God die twee planeten voorbij Pluto woont. De spanning tussen enerzijds het 'van nature vrije individu' en anderzijds de gemeenschap, dat is voor Buma de kern van de christelijke traditie. Uit die spanning komen ook zijn politieke overtuigingen voort.

Er zijn ook gemiste kansen. Beeldvorming is veel te belangrijk geworden in de politiek, schrijft Buma. Kan zijn, maar dan had een reflectie op de beeldvorming rond zijn eigen persoon niet mogen ontbreken. Hoe werpt de CDA-leider zijn persoonlijkheid in de strijd, wat is hij bereid met de kiezer te delen?

De CDA-leider geeft een toelichting op zijn boek. Beeld anp

Praktischer

Een ander zwak moment is zijn afrekening met Rutte I. Uitgebreid vertelt hij hoe de PVV'ers Wilders en Agema in het zicht van de finish opstapten, waardoor Buma's zoon thuis in allerijl een stemmig pak voor zijn in het Catshuis verblijvende vader uit de kast moest vissen. Geen woord over het voor zijn partij desastreuze begin van datzelfde kabinet, dat bijna tot een splitsing in het CDA leidde.

Aan het slot laat Buma zich er toe verleiden praktischer te worden. Dan gaat het over mondiale dreiging en over vluchtelingen en komen er partijstandpunten langs: de sociale dienstplicht, lessen in burgerschap en filosofie, verhoging van het budget voor defensie en politie. Dat doet afbreuk aan de meer universele benadering van de beginhoofdstukken.

Wie in het voorwoord van zijn boek Mark Rutte - 'cynische politiek' - verwijt dat hij geen visie heeft, kan zich er niet gemakkelijk vanaf maken. Buma stelt fundamentele kwesties aan de orde, zoals de vraag tot hoe ver de taken van de overheid gaan. Tegen het cynisme is geschreven vanuit de oppositie; Buma kan niet worden afgerekend op zijn beleid. Hij heeft vrij baan en geeft zich daar rekenschap van: 'Oppositie is geen tocht door de woestijn, maar een oase waar men kracht opdoet.' Al degenen die de afgelopen jaren wel eens verbaasd toekeken, kunnen niet meer zeggen dat ze niets van hem begrijpen. Vanaf nu is Sybrand Buma een open boek.

Meerdere edities van het boek.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.