Geloof, bijgeloof of placebo, op de een of andere manier schijnt het allemaal te werken

Beeld de Volkskrant

In de komkommertijd neemt de kans toe dat een spiritueel onderwerp de voorpagina van de kranten haalt. Deze week gold dat voor het bericht dat aangifte is gedaan tegen de zorginstelling Vitalis, die heeft getracht yoga, massage en nog zowat vergoed te krijgen door deze bezigheden als psychiatrische behandelingen te declareren. Ik moest even huilen toen ik het las, want bij Vitalis denk ik altijd aan de zwerver die in Hector Malots Alleen op de wereld het ongelukkige jongetje Remi onder zijn hoede neemt.

Mijn zeer gewaardeerde collega Elma Drayer becommentarieerde al eerder de praktijken van Vitalis. Met haar scepsis over al die alternatieve behandelingsmethoden kan ik het eens zijn, maar haar verbazing over het feit dat zo veel bonafide hulpverleners hand- en spandiensten verlenen aan het zweverige circuit deel ik niet. Het is al jaren aan de gang en vermoedelijk is het nooit anders geweest.

Zo herinner ik mij dat je nog niet eens zo lang geleden bij de VGZ-IZA een safari naar Afrika vergoed kon krijgen, compleet met een masseur die zorgde 'voor troost en aandacht'. Ook vergoedde de CZ een bedevaart naar Lourdes, als je een aanvullende verzekering had genomen. Dat was niet helemaal onlogisch, want de CZ (Centraal Ziekenfonds) komt - net als de Volkskrant - voort uit de katholieke vakbeweging.

De zuilen zijn inmiddels verdwenen en vorig jaar heeft de NS de helende treinreizen naar Lourdes afgeschaft, maar op de CZ-site lees ik dat er nog zoveel geld zit in het aanvullende Lourdes-potje dat eenieder die op bedevaart wil toch een gerede kans heeft om haar of zijn reis vergoed te krijgen. Wel wordt op de website bij het hoofdstuk Lourdesreizen vermeld: 'Tegenwoordig vergoeden we alleen behandelingen die wetenschappelijk onderbouwd zijn.'

Daarover moest ik enige tijd nadenken, want hoe valt wetenschappelijk te onderbouwen dat een reis naar Lourdes zinvol is? Zou je dan bijvoorbeeld ook een trein met een controlegroep naar Lourdes moeten sturen, om zo vast te stellen in welke coupé de meeste wonderlijke genezingen hebben plaatsgevonden? Een methodoloog kan dit beter uitwerken dan ik, maar om de wetenschap hierin een stem te geven, lijkt mij een hachelijke zaak - tenminste als je dat geld uit dat aanvullende potje ooit nog eens zou willen opmaken.

Onlangs schreef ik op deze plaats over Menno Oosterhoff, de psychiater met een dwangstoornis die patiënten met een dwangstoornis behandelt. Ik vroeg mij af wat het slagingspercentage is van zijn behandelingsmethode en daar werd door hem, en ook door enkele van zijn collega's, met dedain op gereageerd. Alsof het daarom ging!

Individuele patiënten voelen zich na afloop van de therapie stukken beter, daar gaat het om. Het helpt, ze voelen het zelf, en ik ben onmiddellijk bereid dat te geloven. Maar stel nu eens dat al die bedevaartgangers weliswaar niet genezen terugkomen, maar dat ook zij zich na zo'n reis helemaal verlicht voelen? Wie ben je dan om die mensen de vergoeding van zo'n reisje te misgunnen? Geloof, bijgeloof of placebo, op de een of andere wonderlijke manier schijnt het allemaal te werken.

Althans totdat de mode, de hype, voorbij is. En dat kan soms heel snel gaan. Zijn er nog mensen die aan reïncarnatietherapie doen?

Yoga, meditatie en mindfulness waren zaken die door Vitalis heimelijk als echte behandelingen werden gedeclareerd. Zelfs in mijn omgeving van zure, blanke, sceptische, gender-niet-neutrale, ouwe mannen - o, help ironie, als dat maar goed gaat - zijn er mensen (vooral vrouwen) die aan yoga en meditatie doen en die zeggen daar veel baat bij te hebben.

Zelf heb ik ook weleens geprobeerd te mediteren, maar er kwam niets anders bij mij op dan een donker gat, vermoedelijk omdat ik een en al oppervlakkigheid ben. Bij de Human, de omroep die zich erop voorstaat het eigen denken te stimuleren, zie ik Stine Jensen de wereld rondreizen om zich helemaal vol te zuigen met mindfulness. Het helpt ongetwijfeld, zoals alles helpt, als je er maar in geloven wilt.

Lang geleden had ik eens een lang gesprek met de psycholoog Johan Barendregt (1924-1980), de man van de LSD-experimenten aan de Universiteit van Amsterdam en van het grote fobieënproject. Ik vroeg hem welke therapie het beste werkte. Hij dacht heel lang na en zei toen dat sommige mensen meer baat hebben bij een taperecorder die gestandaardiseerde vragen stelt dan bij een menselijke therapeut. Daarna vroeg ik hem of er in zijn vakgebied één wet bestaat die altijd en overal geldt. Toen dacht hij nog langer na en antwoordde ten slotte dat proefpersonen worden beïnvloed door het experiment waaraan zij meedoen. Daarna keek hij nog veel langer zwijgend uit het raam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden