Geleidelijk naar groep 3: Lezen, schrijven en soms spelen

Fasenonderwijs

Te veel kinderen doen groep twee opnieuw omdat de stap naar groep drie te abrupt is, vindt staatssecretaris Dekker. Bij De Klimroos in Utrecht vloeien de groepen al in elkaar over.

Kinderen uit groep 2 en 3 van basisschool De Klimroos in Utrecht schrijven woorden in scheerschuim. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Midden op het tafeltje staat een emmer blauwe klei. Eromheen zitten Dimphy (5), Felice (6) en Thorsten (6). Ze rollen hun klei tot worstjes, breken er stukken af en maken er letters van. Daarmee vormen ze de woorden die ze lezen op een lijstje dat ze van de juf hebben gekregen.

'Huis', kleit Dimphy.

'Drab', boetseren Felice en Thorsten.

Samen les

Op zich is dit geen opvallend tafereel. Waarschijnlijk doen honderden kinderen elders in het land precies hetzelfde. Wat het bijzonder maakt, is dat Dimphy feitelijk een kleuter uit groep twee is, terwijl de andere twee kinderen al in groep drie zitten. Toch krijgen ze hier op openbare basisschool De Klimroos in Utrecht gewoon samen les.

'Daardoor is de overgang voor de kleuters minder groot', zegt leerkracht Dorien König over de klassenindeling die ze op deze school hanteren. 'Ze kunnen er geleidelijk aan wennen dat ze steeds meer in werkboekjes moeten werken.'

Dat zal Sander Dekker aanspreken. Volgens de staatssecretaris van Onderwijs is de overgang tussen groep twee en groep drie op veel scholen namelijk te abrupt. Het ene moment mogen kinderen de hele dag spelen, na de zomervakantie wordt opeens van ze verwacht dat ze netjes aan hun tafeltje blijven zitten.

Vertraging schoolloopbaan

Ouders en leraren ervaren dat probleem ook, aldus Dekker. En daarom besluiten ze in Nederland relatief vaak - vergeleken met andere landen - om een kind nog maar een jaartje extra te laten kleuteren. Zo doen dit jaar volgens het ministerie 18 duizend kleuters groep twee opnieuw. Dat is ongeveer een op de tien kleuters.

Het is de vraag of dat een goede zaak is. 'Kleuters ontwikkelen zich in sprongen', aldus Dekker. 'Soms zijn ze in december bijvoorbeeld wel plots klaar om naar groep drie te gaan. Dan is het zonde om ze een jaar over te laten doen en ze niet direct de uitdaging te bieden die ze nodig hebben.'

Als het aan de staatssecretaris ligt, gaan scholen iets doen aan deze 'kleuterbouwverlenging' of 'vertraging van de schoolloopbaan'. Dekker presenteerde daarom maandag samen met de PO-raad (de organisatie van basisschoolbesturen) de handreiking Doorstroom van kleuters. Daarin staat uitgelegd wat scholen kunnen doen om kleuters soepel te laten doorstromen naar groep drie.

Herfstleerlingen

Kinderen die geboren zijn tussen 1 oktober en 1 januari - de 'herfstkinderen' - zitten op de wip: of ze kleuteren anderhalf jaar en verblijven dus relatief kort op de basisschool, of ze kleuteren tweeënhalf jaar en zitten relatief lang op school.

Scholen mogen zelf inschatten wat ze met deze herfstleerlingen doen bij de overgang naar groep drie. De helft van de scholen hanteert daarbij 1 oktober als grens, eenderde van de scholen 1 januari en de overige scholen hanteren geen datum en kijken alleen naar de ontwikkeling van het kind.

De Onderwijsinspectie vindt dat de keuze om een kind wel of niet over te laten gaan uitsluitend gebaseerd moet zijn op de ontwikkeling van het kind.
Bron: Doorstroom van kleuters, OCW/PO-raad

Doorkleuteren

Dat maakte direct kritiek los. Liesbeth Verheggen van de Algemene Onderwijsbond ziet het als een verkapte bezuinigingsmaatregel, een manier om kinderen sneller door het onderwijs te jagen. 'Waar ben je mee bezig als je bij kleuters al op de kleintjes gaat letten?' Bovendien merkt ze op dat 'doorkleuteren' iets anders is dan 'zittenblijven'.

Wat moet er volgens Dekker concreet gebeuren? De handreiking noemt voorbeelden van scholen die in groep drie meer spelelementen in het onderwijs verwerken. Er zijn scholen die kinderen niet alleen in de zomer naar een volgende klas over laten gaan, maar ook in de winter. En scholen die de groepen twee en drie in elkaar te laten overvloeien, zoals De Klimroos.

Wat ze daar doen, heet fasenonderwijs, zegt directeur Annelies Meijer. Dat betekent: geen indeling in acht jaargroepen, maar in zestien fasen van een halfjaar. Kinderen kunnen hier in september én februari overgaan naar een volgende fase.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Fasenonderwijs

De schoolloopbaan bij De Klimroos begint in een kleuterklas waarin de eerste drie fasen bij elkaar zitten. De nadruk ligt daar op spelenderwijs leren. In het lokaal staat een kring van stoeltjes. Er is een keukentje en een zandtafel.

Na anderhalf jaar gaat vrijwel elke kleuter naar een klas waar de fases vier tot en met zes bij elkaar zitten (waarbij de laatste twee feitelijk samen groep drie vormen).

De oudste kleuters, zoals Dimphy, komen dus terecht bij kinderen die al echt leren lezen en schrijven, zoals Felice en Thorsten die allebei in fase zes zitten. Hier gaat het er serieuzer aan toe: her en der zijn nog plekken om te spelen, maar er is ook een lokaal met tafeltjes.

En het mooie is, zegt Meijer, dat de oudste kleuters zien waar de andere kinderen mee bezig zijn. Ze doen mee met de uitleg, maar hoeven nog niet aan alle oefeningen mee te doen - al mag dat natuurlijk wel.

Maatwerk

'Dat is maatwerk', zegt Meijer. 'Sommige kleuters willen meteen moeilijke opdrachten doen, anderen gaan liever nog even spelen. Maar dan hebben ze al wel vast gehoord wat ze later gaan leren. Daardoor valt het kwartje de volgende keer sneller.'

De drie kinderen rond de tafel zijn ondertussen wel klaar met letters kleien. 'Mag ik gaan spelen?', vraagt Felice aan de juf.

'Natuurlijk', zegt Dorien König. 'Wat wil je doen?'

'Met de zandtafel', antwoordt ze, terwijl ze haar kleiletters in de emmer gooit.

Even later schept ze zand in een pannetje om 'een zachte pudding met chocolade' te bereiden. Want spelen mag hier gewoon, ook als je eigenlijk al in groep 3 zit.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.