Geleide democratie

TIEN jaar na de mislukte staatsgreep van verstokte communisten tegen het liberaliseringsbeleid van de toenmalige president Gorbatsjov meent 47 procent van de Russen dat een geslaagde coup hun een 'even goed of beter leven' zou hebben geboden....

De vraag is daarom gerechtvaardigd: luidde de couppoging het begin in van een ontwikkeling naar een democratische rechtsstaat, of moet het vooral worden gezien als het begin van de chaos onder president Jeltsin? Voor die laatste benadering pleiten de treurige cijfers: tweederde van de bevolking leeft in armoede en de levensverwachting is in tien jaar met vijf jaar gedaald.

De winst van de mislukte couppoging is dat deze het einde inluidde van het machtsmonopolie van de communistische partij en het Sovjet-imperium. Zo werd de noodzakelijke ruimte voor politieke en economische liberalisering geschapen. Ondubbelzinnige winnaars van de ontbinding van het Sovjet-rijk waren de Baltische staten. Maar in de andere zelfstandig geworden Sovjet-republieken heersen nog steeds autoritaire leiders. En in Tsjetsjenië is Rusland al jaren gewikkeld in een meedogenloze oorlog tegen een afscheidingsbeweging.

Wat won Rusland? Volgens de pessimistische lezing is het een door misdaad, corruptie en ecologische rampen geteisterde puinhoop waar de dienst wordt uitgemaakt door een autoritaire president, steenrijke oligarchen en bureaucraten. Volgens de optimisten vinden de Russen langzaam hun weg omhoog en is Poetin erin geslaagd een consensus te smeden, orde te brengen en een beleidsrichting te formuleren. Zowel Gorbatsjov als de na drie jaar zonder proces vrijgelaten coupplegers steunen de doortastende oud-KGB-chef. 'Geleide democratie', luidt het vonnis van een enkele dissidente politicus. 'De grootste bedreiging voor de democratie', zeggen strijders voor mensenrechten.

Vooral op economisch gebied worden resultaten geboekt. De radicale ontmanteling van de staatssector die Jeltsin zich door westerse economen liet aanpraten en die culmineerde in een verwoestende bankencrisis, wordt door Poetin minder chaotisch voortgezet. Buitenlandse investeerders melden zich weer. De prijzen van grondstoffen op de wereldmarkt werken mee. Toch verwacht één op de twee Russen een verslechtering van de levensomstandigheden. Om dat te voorkomen mag Poetin van de Russen nog wel even vasthouden aan zijn geleide democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden