Geleerd om harde beslissingen te nemen

De geboortegrond heeft sporen nagelaten bij Jacco Verhaeren. Ook buiten het zwembad kan het reuze gezellig zijn, weet de zwemtrainer die 39 jaar geleden boven het café van zijn oma in Rijsbergen (bij Breda) ter wereld kwam....

Café De Kouter, lokaal meer bekend als ‘Mien Daemen’, sloot in 1994 de deuren maar de band van Verhaeren met de horeca heeft daar niet onder geleden, kan de omgeving getuigen. In een volgend leven na het zwembad zou hij wel net als zijn broer Henk kroegbaas willen zijn, opperde hij ooit.

Sjabloonbeelden over de joviale, levenslustige Brabanders kunnen moeiteloos op de in Eindhoven woonachtige Verhaeren worden geplakt. Hij is losjes in de omgang en kan het snel goed vinden met de medemens. En ja, hij mag graag lachen en een pilsje is zeker niet vies.

Misschien moet een van Nederlands beste trainers maar eens een glaasje gaan drinken met een van Nederlands hoogste sportbonzen, Brabanders onder elkaar, want tussen Jacco Verhaeren en Hein Verbruggen botert het niet al te best.

‘Popiejopie-gedrag van zo maar een zwemtrainertje’, reageerde IOC-lid Verbruggen toen de trainer van het Nationaal Zweminstituut Eindhoven (NZE) en tevens technisch directeur van de zwembond onlangs als eerste Nederlandse ‘sportautoriteit’ het Internationaal Olympisch Comité opriep een kritisch geluid te laten horen over de mensenrechten in China. ‘Schandelijk’ vindt Verhaeren het dat het IOC problemen in China bagatelliseert.

Klassieke botsing
Die woordenwisseling in de media roept het beeld op van een klassieke botsing tussen een geëngageerde sportcoach wiens gezichtspunten verder reiken dan het erepodium en een ‘bobo’ die graag vanuit de hoogte het voetvolk bruuskeert.

‘Welnee, ik heb hem niet willen kleineren’, reageert Hein Verbruggen, een van de vier Nederlandse IOC-leden. Maar hij vindt de kritiek wel ‘goedkoop’. ‘Verhaeren suggereert dat de mensenrechtensituatie in China ons onberoerd laat. Het IOC heeft juist sporters van documentatie voorzien. Als je niet durft te zeggen dat je het eigenlijk met Erik van Muiswinkel eens bent, dan hoef je nog niet anderen te belasteren.’

Aan de andere kant staan dan weer mensen uit de zwemwereld die juist bezweren dat Verhaeren niet iemand is die ‘zomaar’ iets roept om de populaire jongen uit te hangen. Cees-Rein van den Hoogenband, vader van Pieter en de man die Verhaeren naar Eindhoven haalde, prijst zijn ‘authenticiteit’. ‘Als Jacco iets vindt, dan zegt hij dat.’

Van den Hoogenband zegt wel dat ook hij ‘verrast’ was door de opmerkingen over China en het IOC. ‘Begin dit jaar was ik mee met de zwemploeg op trainingskamp op Isla Margarita. Dan praat je ’s avonds veel met elkaar. Ik kan me niet herinneren dat de kwestie China ter sprake kwam.

‘Maar goed, hij is in China geweest. Ik twijfel er niet aan dat hij geschrokken is van de situatie. En wie betoogt dat sport, politiek en historie niets met elkaar te maken hebben is heel naïef, of beter, knettergek.’

Afgelopen woensdag rapporteerde Amnesty International dat in Peking juist door de komst van de Spelen de mensenrechten meer worden geschonden.

Serieus met de sport
Onbevangen, open, consequent, weet wat hij wil. Het zijn veelgehoorde kwalificaties als de persoon Jacco Verhaeren ter sprake komt. Dat geldt ook voor observaties als: zeer serieus met de sport bezig, maar weet die ook te relativeren. En: het speelse zit diepgeworteld, maar het verantwoordelijkheidsgevoel ook.

NOS-verslaggever Jos van Kuijeren (sinds 1974) heeft Verhaeren zien groeien tot een zeer professionele coach. Maar hij ziet ook nog steeds ‘die jonge hond, die hij altijd is geweest’. Een gesprek aan de bar tijdens een trainingskamp kan inderdaad een lang gesprek worden, bevestigt hij, ‘maar voor Jacco is het ook een leergesprek, iets waar hij wat van opsteekt.’

Ex-zwemmer Gijs Damen, leeftijdsgenoot en eveneens West-Brabander, prijst de betrokkenheid van Verhaeren bij zijn pupillen. ‘Hij legt zo makkelijk contact, zijn bemoeienis als coach gaat verder dan de voordeur. Hij vindt dat er een klik moet zijn en is daarom close met zijn zwemmers. Jacco wil ook kunnen inspringen als het thuis niet in orde is.’

Damen is nog altijd bevriend met Verhaeren. ‘Af en toe zoek ik hem op in het zwembad. En dan gaan we op stap met zijn tweeën. Dat heeft hij nodig. Even de rem los. Hij heeft al zoveel rompslomp aan zijn hoofd.’

Als tiener etaleerde Jacco Verhaeren al talent voor het trainerschap, herinnert Sonja Jochems zich, indertijd clubgenoot bij zwemclub De Wildert in Zundert. In het openluchtbadje aldaar viel zijn aanstekelijke enthousiasme al op, zegt ze. ‘Hij was ambitieus, als zwemmer en als trainer. Hij is niet voor niets naar een grotere vereniging gegaan, ZPC in Breda.’

Jacco Verhaeren komt voort uit een milieu van kleine zelfstandigen. Vader was metselaar, oma dreef een café, opa had een slagerij. Als puber werkte hij tijdens de zomervakantie ‘als vanzelf’ op het land. ‘Dan ging je tuinbonen plukken of kippen inenten’, zei hij vorig jaar in de Volkskrant. Badmeester in De Wildert werd later het zomerbaantje.

De passie voor zwemmen en dat zomerbaantje deelde hij met de even oude Chris-Jan van Hees uit Zundert. Ze trokken jarenlang samen op, vertelt Van Hees, nu werkzaam in de asbestverwerking. ‘Jacco woonde in een ander dorp en zat op een andere school. ’s Middags belden we met elkaar en dan gingen we naar het zwembad. We zijn ook samen naar ZPC in Breda vertrokken.’

Horeca
Om ’s avonds na de trainingen ook gezamenlijk de Bredase horeca te verkennen. Daarna kwamen de Belgische uitspanningen nog aan de beurt. Van Hees: ‘Maar: de volgende ochtend op tijd voor de training! Jacco wist heel goed wat hij wilde. Op zijn zestiende riep hij al dat hij nog eens coach tijdens de Olympische Spelen zou zijn.’

Dat gebeurde een ruime tien jaar later inderdaad. Tevoren volgde hij een sportopleiding bij het CIOS in Sittard om via een verblijf bij de Maastrichtse zwemclub MZ & PC in Eindhoven terecht te komen. In zwembad De Tongelreep kreeg de jonge trainer een wel heel bijzonder talent onder zijn hoede: Pieter van den Hoogenband.

Ton van der Eerden (58), docent aan het Sittardse CIOS, ziet Verhaeren nog zijn school binnenstappen. ‘Een gedreven jongen die wist wat hij wilde. Doortastend en intellectueel ook wat hoger aan te slaan dan de gemiddelde student.’ In zijn jaargang was Verhaeren de enige die voor de specialisatie zwemtrainer koos. Van der Eerden noemt hij nog altijd ‘mijn zwemgoeroe’.

Geconfronteerd met de uitspraken van Verhaeren over China en het IOC zegt Van der Eerden dat ook daaruit blijkt hoe slim zijn vroegere pupil is. ‘Ten eerste heeft hij natuurlijk gelijk dat het stoort dat het IOC alleen maar zo jubelend is over de accommodaties en voor de rest zwijgt. Maar het blijkt ook weer eens dat Jacco geen angsthaas is en voor zijn pupillen gaat staan. Hij weet ook: ik kan er beter nu over beginnen dan over twee maanden, want dan wordt de hele sportieve voorbereiding verstoord.’

Tot eenzelfde analyse komt Ronald Gaastra (48), nu zwemtrainer in België en de man bij wie Verhaeren eind jaren tachtig in Maastricht stage mocht lopen. ‘Aan Jacco zit niets gemaakts. Het tekent zijn professionaliteit dat hij zich realiseert dat hij ook een maatschappelijke rol heeft. Hij wil eventueel best de klappen opvangen.’

Het uitgesprokene heeft er niet altijd ingezeten, getuige zijn CIOS-rapport. Daarin stond: hij moet wel leren voor zichzelf op te komen. ‘Nou, dat is gelukt’, stelde Verhaeren vorig jaar lachend in een vraaggesprek met deze krant vast.

Niet zonder 'au'
De vaardigheid om harde beslissingen te nemen was er evenmin van nature. Maar topsport gaat niet zonder ‘au’, weet Verhaeren. Tot tweemaal toe stuurde hij Inge de Bruijn (met wie hij overigens, eind jaren negentig, drie jaar een relatie had) bij zijn zwemclub weg en als technisch directeur van de zwembond maakte hij ook een einde aan het dienstverband van trainer Fedor Hes bij het Nationaal Zwemteam Amsterdam (NZA).

‘Hard zijn zit eigenlijk niet in zijn karakter’, weet Cees-Rein van den Hoogenband. ‘Hij begrijpt dat het moet. Voor het samenstellen van estafetteploegen moet je zwemmers teleurstellen. Mijn zoon Pieter is daar veel harder in dan Jacco.’

Maar Verhaeren heeft geleerd, zo blijkt. Lammie Winters, manager bij Speedo Nederland schrok zich laatst een hoedje toen zij een mail van Verhaeren kreeg waarin deze eiste dat de firma de hele Nederlandse zwemselectie van de nieuwe, snelle LZR-zwempakken zou voorzien. ‘Het was iedereen in zo’n pak of anders niemand. Dat zou zuur zijn geweest voor Inge Dekker en Marleen Veldhuis die het pak al hadden. Met zo’n stevige mail komt Jacco weg. Want hij is straight.’

Dat Verhaeren geen grijze muis is ondervond IOC-lid Hein Verbruggen al eerder. Vermoedelijk ligt aan de actuele woordenwisseling over de mensenrechten en de Spelen een eerder geschil ten grondslag. Meer dan een jaar geleden trok Verhaeren fel van leer tegen het feit dat de zwemfinales in Peking voor de ochtenduren staan gepland. Verbruggen: ‘Kreeg ik er ook al in de pers van hem van langs. Bel me op! Pieter van den Hoogenband belt mij wel!’

Voordat er een verkeerd beeld ontstaat: een geboren ruzieschopper is Verhaeren allerminst. Hij is meer van het lachen. Voormalig manager van de Nederlandse zwemploeg Ad Roskam (ook hij put zich uit in woorden van lof over de gedrevenheid en vakbekwaamheid) schiet een beeld te binnen van een trainingskamp in het Australische Newcastle, kort voor de Spelen van Sydney.

De Australische zanger Kamahl (Roskam: ‘Vrindje van prins Bernhard’) van de hit The Elephant Song uit de jaren zeventig wilde per se de zwemploeg bezoeken. Kamahl bleek behalve olifanten nog een passie met de prins te delen. ‘Hij wilde steeds maar in contact komen met the swimmer with the long blonde hair.’ [Inge de Bruijn, red.]

De leden van de zwemploeg hadden nog nooit van Kamahl gehoord. Verhaeren herinnerde zich dat zijn moeder zo dol was op de bas. ‘Jacco belde zijn moeder op, ging heel plat Brabants praten en reikte toen de telefoon aan Kamahl: zing ’s een moppie voor m’n moeder. Heeft ie nog gedaan ook.’

Vanaf morgen weerklinkt in het zwembad van Manchester op doordringende wijze het eigen ‘geluid’ van Jacco Verhaeren. Bij het WK kortebaan zwemmen zal het rumoerig zijn, maar Verhaeren komt overal bovenuit. Niemand die met mond en vingers zo’n schrille fluittoon kan produceren als hij.

Dat doet hij niet uit een zucht om aandacht. Of uit ‘popiejopie’-overwegingen. Hij doet dat ter aanmoediging van zijn pupillen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden