Geleend eiwit spaart organen

Bij patiënten met sepsis vallen meerdere organen uit omdat hun immuunsysteem op hol slaat. Een menselijk eiwit verhindert de ontsporingen....

Marc van den Broek

PANIEK OP de intensive care. Er wordt een patiënt binnengereden met longontsteking bij wie ernstige complicaties zijn opgetreden. Meerdere organen dreigen uit te vallen. Bloedvergiftiging is de waarschijnlijke diagnose, een plotseling opkomende verslechtering van de gezondheid die in ongeveer een kwart tot eenderde van de gevallen dodelijk afloopt.

Een nieuw middel verkleint de kans op deze sterfte met zo'n 20 procent. Grove berekeningen komen voor Nederland uit op twee- tot drieduizend minder doden per jaar, een score die maar weinig nieuwe middelen halen.

Het onderzoek naar het nieuwe middel, een geactiveerd humaan eiwit C, wordt volgende week gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift The New England Journal of Medicine. Gezien de opzienbare uitkomst van de studie heeft de redactie besloten de bevindingen onmiddellijk op internet (www.nejm.com) te publiceren.

De onderzoekers hebben een langlopend dubbelblind onderzoek gedaan met 1690 patiënten in 164 ziekenhuizen in elf landen. Zowel patiënt als behandelend arts weet niet wie het nepmiddel dan wel het experimentele middel heeft gehad. Voor Nederland heeft dr. Jan Bakker meegedaan, arts op de intensive care van het Gelre Ziekenhuis in Apeldoorn.

In Nederland komt een ernstige vorm van bloedvergiftiging (sepsis) per jaar bij ongeveer zeventigduizend mensen voor, schat Bakker, van wie de helft op de intensive care belandt. Sepsis is een complicatie die kan optreden bij een bestaande ziekte. 'Dat kan van alles zijn, een longontsteking, een ernstig ongeval of een ontsteking van de alvleesklier', zegt Bakker. 'Als ze overlijden is het meestal door de gevolgen van sepsis, niet door de aandoening zelf.'

Sepsis is een ontsporing van het afweersysteem van het lichaam. Bij een ziekte gaan onder meer de witte bloedlichaampjes aan de slag om de indringers, veelal bacteriën, maar ook virussen, te doden. In veel gevallen verloopt dit zonder al te grote problemen.

Soms raakt het lichaam van slag en reageert het afweersysteem veel te heftig op de indringers. Niet alleen op de plaats van de ontsteking, maar ook elders gaan witte bloedlichaampjes aan het werk en veroorzaken ze schade. Daardoor wordt het afweersysteem opnieuw gealarmeerd en slaat het hele systeem op hol.

De belangrijkste schade ontstaat doordat het bloed op de vreemdste plaatsen stolt, waardoor cellen in korte tijd sterven. In een korte periode kunnen meerdere organen achter elkaar uitvallen. Dan overlijdt de patiënt. Delen van het lichaam worden zwart omdat het bloed overal is gestold. 'De functie van één orgaan is over te nemen, maar als het er meer worden, is er geen houden meer aan', zegt Bakker.

Er is naarstig gezocht naar middelen om het afweersysteem tot rust te krijgen. Een veelbelovende ontwikkeling was het middel Centoxin dat begin jaren negentig op de markt kwam. Het leidde na introductie echter tot extra slachtoffers en werd schielijk van de markt gehaald.

'Zo gaat dat met onderzoek', relativeert Bakker. 'Door het verdwijnen van Centoxin ging het onderzoek door en kwamen we op het humane eiwit C'. Dat maakt het lichaam normaal aan om de stolling van bloed tegen te gaan. Bij een wond moet bloed snel stollen om de bloeding te stoppen. Dat moet alleen bij de wond gebeuren en niet elders. Om de stolling in de hand te houden speelt het eiwit C een rol.

Logisch dat die stof een rol kan spelen om het stollen bij bloedvergiftiging te stoppen. Maar het lichaam maakt er weinig van aan. Sinds kort is het in voldoende hoeveelheden beschikbaar. Het wordt gemaakt in cellen van zoogdieren waarin het menselijk DNA is ingebracht dat het gewenste eiwit maakt.

Daarmee is de afgelopen twee jaar het grote onderzoek gedaan. Van de patiënten die de placebo kregen, stierf iets meer dan 30 procent tegen iets minder dan 25 die werden behandeld met proteïne C. De belangrijkste bijwerking was een grotere kans op bloedingen.

Het nieuwe middel is nog niet op de markt. In Amerika is een aanvraag ingediend voor een versnelde registratie en kan het later dit jaar verkrijgbaar worden. Europa volgt eind dit jaar. Maar bij tien Nederlandse ziekenhuizen, waaronder in Apeldoorn, kunnen artsen het gebruiken als ze het nodig achten als onderdeel van een uitgebreide studie. Andere ziekenhuizen kunnen een aanvraag doen bij fabrikant Eli Lilly en kunnen het dan snel krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden