Gele sluipmoordenaar verovert Nederland

In Engeland sterven jaarlijks 6500 paarden door het eten van Jacobskruiskruid. Sinds de bermen niet meer gemaaid worden, is de plant ook in Nederland in opmars....

Amanda Velt uit het Drentse dorp Nieuw Balinge schrok zich een ongeluk toen ze een paar weken geleden hoorde wat de gevolgen kunnen zijn van het eten van het Sint Jacobskruiskruid door haar twee paarden. Het stuk land waar de paarden staan, is bezaaid met de plant. Als haar dieren ervan hadden gegeten, waren ze zeker gestorven.

De gele sluipmoordenaar heet het Jacobskruiskruid ook wel. De plant met gele bloemen bloeit prachtig in de zomer, maar de schoonheid is verraderlijk. Het kruid bevat een gifstof die in de lever wordt opgeslagen, en niet meer wordt afgebroken. De inname van kleine hoeveelheden van het gif over jaren verspreid kan net zo goed dodelijk zijn als een grote hoeveelheid in keer. Zieke dieren zijn nauwelijks te behandelen.

Velt wist van niks, zegt ze. Het Jacobskruiskruid is pas de laatste jaren in Nederland aan een opmars begonnen. Volgens een telling van de Noordelijke Land-en Tuinbouworganisatie (NLTO) is de vegetatie sinds 1998 bijna vervijfvoudigd.

Velt: 'Ik vond het vooral mooi. Voor hetzelfde geld had ik gemaaid, en hadden mijn dieren het opgegeten.'

Zolang het Jacobskruiskruid in de weilanden bloeit, is er weinig aan de hand. Koeien en paarden weten dat ze het niet moeten eten. Maar als er gemaaid is en de plant samen met het hooi uitdroogt, maken de dieren het onderscheid niet meer.

Volgens Engels onderzoek sterven er in Groot-Brittanniaarlijks zo'n 6500 paarden door het eten van de plant. Wat de gevolgen in Nederland zijn, is niet bekend. Omdat het Jacobskruiskruid pas de laatste jaren in opmars is, bestaat de vrees dat er nog dieren zullen overlijden die in de loop der tijd een dosis gif in hun lever hebben opgebouwd.

De NLTO heeft nu de provincies Drenthe en Groningen geadviseerd een bestrijdingsverordening op te stellen.

Gedeputeerde Henk Bleker in Groningen liet weten wel te voelen voor zo'n verordening. Maar hij verwacht dat er met grondeigenaren wel tot een vrijwillig akkoord te komen is. De provincie zelf is een van de instanties die de plant in de bermen van de provinciale wegen zou moeten bestrijden.

De berm is de plek waar de opmars van het Jacobskruiskruid begon, zegt woordvoerder Robert Moens van Natuurmonumenten. Een jaar of tien geleden werd het overal in Nederland gebruikelijk om vegetatie langs de weg veel meer de ruimte te geven. Er wordt nog maar keer per jaar gemaaid, laat in het seizoen.

Deze manier van natuurbeheer gaf de gele bloem die tot dan toe voornamelijk langs de kust en in het Waddengebied te vinden was de kans zich te verspreiden. Wat betreft Natuurmonumenten is het een positieve ontwikkeling, zegt Moens. 'Het is een plant die in Nederland hoort.'

Volgens Moens is het voor boeren heel goed mogelijk het Jacobskruiskruid te bestrijden door het land op een juiste manier te maaien en het niet te veel te laten begrazen, omdat de plant vooral goed gedijt op arme grond.

De agrari in Nieuw Balinge geloven juist dat de opmars van het Jacobskruiskruid lastig te stuiten is. Nieuw Balinge ligt naast een groot gebied van Natuurmonumenten, waar hele velden met de gele bloemen staan, die tot ongeveer een meter hoog kunnen worden. Er is van de zomer wel gemaaid, maar dat helpt volgens de dorpsbewoners hooguit een beetje.

Op een veld van twee hectare aan de rand van het natuurgebied staan acht Limousin-koeien van boer Jan Klijnjan te grazen. Tussen het Jacobskruiskruid. Hij heeft het land in bruikleen van Natuurmonumenten dat het pas gekocht heeft en het nu laat verschralen.

Klijnjan heeft er de afgelopen drie jaar alles aan gedaan om het gewas te bestrijden, maar er staan nu te veel planten om er nog iets tegen te kunnen doen. Omdat er pas gemaaid is, kan hij alleen nog maar de koeien weghalen om vergiftiging te voorkomen.

Klijnjan verklaart: 'Ik ben een biologische boer, dus ik kan geen chemische middelen gebruiken. Gelukkig heb ik genoeg land voor mijn koeien. Maar als het Jacobskruiskruid verder overwaait, kan het wel een groot probleem worden. Ik zal Natuurmonumenten eens bellen om te vragen hoe het ervoor staat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden