Gele roltrappen, weinig kleur en transparantie: zo vernieuwde OMA het voormalig VROM-gebouw

Architect Van Loon wil de stad in het gebouw trekken

Hoe stop je drie organisaties in het voormalig ministerie van VROM? Ellen van Loon van architectenbureau OMA bracht helderheid in 10 kilometer gang met werkcellen.

Exterieur voormalig ministerie van VROM. Foto Marco Cappelletti en Delfino Sisto Legnani

Hoe boeiend kan het zijn om een kantoor voor 3.500 rijksambtenaren te renoveren? OMA, het bureau van architect Rem Koolhaas, zou OMA niet zijn als daar niet iets spannends uit kwam.

Het voormalige ministerie van VROM lijkt door buitenaards leven bevangen. Wie vanuit station Den Haag Centraal door de passage in het gebouw loopt, ziet een fluor-gele 'parasiet' (een roltrap) uit het gebouw piepen. In de City Lobby, zoals het café-restaurant aan de passage heet, wordt de blik getrokken naar een enorme 'bubbel' in het plafond. Wat zit daar in? En in een van de atria zweeft een planeet: een installatie van kunstenaar Zoro Feigl, die koning Willem-Alexander tijdens de opening op 1 november in werking zal brengen.

Architect Ellen van Loon heeft kort geaarzeld of ze de opdracht moest aannemen. 'Het is een gebouw van een andere architect, Jan Hoogstad. Ik wil daar netjes mee omgaan', zegt ze. Aanleiding voor de verbouwing zijn bezuinigingen: het Rijk wil minder ambtenaren, op minder (flex)werkplekken. Op deze manier passen er nu drie organisaties in het oude VROM-gebouw: het ministerie van Infrastructuur en Milieu, het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Immigratie- en Naturalisatiedienst met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers.

Hoewel Van Loon het ontwerp van Hoogstad uit 1992 - het eerste atriumgebouw van Nederland - waardeert, viel er het nodige te verbeteren. 'Het gebouw had veel glas, maar was heel gesloten, doordat er kantoren aan de straat zaten - waar iedereen de luxaflex omlaag deed - en de kopgevels dicht waren. Wij willen de stad in het gebouw trekken, en de gebruikers het gevoel geven dat ze onderdeel van het stadsleven zijn. En de politiek wil transparantie uitstralen naar de samenleving.'

Lees verder onder de foto.

Foto Marco Cappelletti en Delfino Sisto Legnani

Rijnstraat 8, Den Haag (2012 - 2017)

De verbouwing en de exploitatie (voor 25 jaar) van het voormalige ministerie van VROM wordt in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf uitgevoerd door een consortium van bouwbedrijf BAM, architectenbureau OMA en schoonmaakbedrijf ISS voor een bedrag van 267 miljoen euro.

De gele roltrap in het interieur. Foto Marco Cappelletti en Delfino Sisto Legnani

De begane grond, met de entréelobby en het café, is voortaan vrij toegankelijk en de passage is verbreed tot een plein met een groen terras. Op de kop aan de Schedeldoekshaven voegde de architect een glazen gebouwdeel toe, met een gigantische vide en hoge kantoorruimtes die spectaculair uitzicht bieden over Den Haag.

Het hele interieur ging op de schop. 'Het oude gebouw bestond uit 10 kilometer gang met kantoorcellen; het was een claustrofobisch labyrint.' De nieuwe indeling brengt helderheid: de roltrap voert vanaf de entreelobby naar de vierde verdieping waar het vergadercentrum is, dat door alle ministeries wordt gebruikt. Daarboven liggen open werkvloeren aan de atria, onderling verbonden door nieuwe trappen, brede balkons en dakterrassen.

Lees verder onder de foto.

Architect Ellen van Loon begon haar carriere in 1991 bij de Britse architect Norman Foster, met wie ze werkte aan de verbouwing van de Rijksdag in Berlijn. Voor OMA tekende ze onder meer aan de Nederlandse ambassade in Berlijn. Dit jaar werd ze aangesteld om samen met architect Liesbeth van der Pol het Binnenhof te verbouwen.
Het pronkstuk: de vergaderzaal. Foto Marco Cappelletti en Delfino Sisto Legnani

Opvallend is het gebrek aan kleur; op de gele roltrappen na is alles zwart, wit of houtkleurig. 'Ik wilde het sober houden; het interieur stelt de ruimte zelf, de mensen en de fraaie kunstcollectie centraal.' Sober is niet hetzelfde als saai. Van Loon speelt graag met klassieke thema's, die ze een eigen draai geeft. Een nieuwe kolom laat ze schuin in een balie landen, de ministers kregen hedendaagse 'sigaarlounges', met tapijt voorzien van marmerprint.

'Ik houd van theatraal', bekent ze, terwijl ze het pronkstuk onthult: de internationale vergaderzaal. Met haar pikzwarte muren, ringvormige tafelopstelling en een betonnen afgietsel van de wereldbol in het plafond en de vloer doet de zaal denken aan de war room uit de film Dr. Strangelove. Dat was dus de mysterieuze bubbel in het café.

Van Loon: 'Mensen prikkelen, verrassen, spelen met hun emoties; dat is voor mij architectuur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.